ಅವಳು ಸೋಲ್ತಾಳೆ ಅಂದವರೇ ಬದಲಾಗಿದರು

“ನಿಲ್ಲು, ನಂದಿತಾ—ಈ ಹಗ್ಗದ ಒಳಗೆ ಈಗ ನಿನಗೆ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ,” ಎಂದು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಕೆಂಪು ವೆಲ್ವೆಟ್ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಡ್ಡಕ್ಕೆಳೆದು ಅವಳ ಎದೆಗೆ ತಾಕುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ತಡೆದಳು.

ಕೆಳಮಹಡಿಯ ಪ್ರವೇಶವಲಯದಲ್ಲೇ ಜನರ ಹರಿವು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು, ಹೂದಂಡೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು, ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಂಧುಗಳು—ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣು ಒಮ್ಮೆ ತಿರುಗಿ ನಂದಿತಾದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್‌ಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತಂದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಡುಗೊರೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಅರ್ಧ ಮಡಚಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತೆರೆದಿದ್ದ ರಶೀದಿ; ಅವಳು ಸ್ವತಃ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಬೆಳ್ಳಿಯ ದೀಪದ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕ ಇನ್ನೂ ಮಡಿವಳಿಗಳಲ್ಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮೆಟ್ರೋದಿಂದ ಇಳಿದು ದಾಪುಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವಳ ಕೂದಲ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆವರಿನ ಸಣ್ಣ ತೆಳು ರೇಖೆ ಮಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು.

“ಕೆಳಗೇ ಕುಳಿತುಕೋ,” ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಮೇಲ್ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಮುಖ್ಯ ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.”

ಅದರೊಳಗೆ ‘ಎಲ್ಲರಿಗೂ’ ಎಂದದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಇತ್ತು; ‘ನಿನಗೆ’ ಎಂದದ್ದು ಒಬ್ಬಳಿಗೇ ಹೊಡೆಯುವಂತೆ. ಎರಡು ಹೆಂಗಸರು ತಮ್ಮ ಪಾನಕದ ಕಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆ ನಿಂತರು. ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮೈಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ನಂದಿತಾ ಹಗ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿದಳು, ನಂತರ ಅತ್ತೆಯ ಕೈಯನ್ನು. “ಅರ್ಜುನ್ ಕರೆಮಾಡಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಾ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ,” ಅಂದಳು. ಸಾದಾ ಮಾತು. ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲ.

“ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕರೀತಾನೆ,” ಅತ್ತೆ ತುಟಿ ಎತ್ತಿದಳು. “ಅದರರ್ಥ ಏನು ಗೊತ್ತಾ? ಸಂಸ್ಕಾರ ಗೊತ್ತಿರುವವರು ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅಂತ ತಾವೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೆ ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯೆ ಹೆಸರು ಬರೆದ ಹಕ್ಕು ಅಲ್ಲ.”

ಆ ಕೊನೆಯ ಸಾಲೇ ಮೊದಲ ಚಿರಾಟವಾಯಿತು. ಹಿಂದುಗಡೆಯಿಂದ ಶ್ವೇತಾ—ಅರ್ಜುನ್‌ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮಗಳು—ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು, “ಅತ್ತೆ, ದೀಪದ ತಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಿಟ್ಟೀರಾ? ನಂದಿತಾ ಅಕ್ಕ ತಂದಿದ್ದಾರಂತೆ,” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಮುಖ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಂದಿತಾ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ವೇತಾಳ ಕಡೆ ಚಾಚಿ, “ಇದೋ. ಒಡೆಯದಂತೆ ಹಿಡುಕು,” ಅಂದಳು. ಶ್ವೇತಾ ತಕ್ಷಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ಹಗ್ಗದೊಳಗೆ ನಂದಿತಾಳನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು ನೇರವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡಮ್ಮಂದಿರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಆ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮುಚ್ಚಲು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಾಡಿದರು. “ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು. ಈಗ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತುಕೋ. ಮೇಲಿನ ಆಸನಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿವೆ. ಮತ್ತು…” ಅವಳು ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವವರನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಗು ನಗಿದಂತೆ ಮಾಡಿ, “ನಮ್ಮ ಅರ್ಜುನ್‌ಗೆ ಹೇಸರಘಟ್ಟದ ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಮಗಳು ನೋಡಿದ್ದೇವಲ್ಲವಾ—ಎಂ.ಟೆಕ್, ಸ್ವಂತ ಮನೆ, ಒಳ್ಳೆ ಮನೆತನ—ಅಂತಹ ಜೋಡಿಗಳ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಜಾಗ ಅನ್ನೋದು ಸ್ವತಃ ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕು.”

ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಮಾವಂದಿರು ನಗುವನ್ನು ನುಂಗಿ ಗಲಗಲನೆ ಕೆಮ್ಮಿದರು. ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ನಂದಿತಾಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಜನರ ನೆನಪಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ‘ಇವಳು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದವಳು’ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು, ಹಗ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬೇಲಿಯಂತೆ. ನಂದಿತಾಳ ಬೆರಳುಗಳು ಖಾಲಿಯಾದ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಗಿದು ಹಿಡಿದವು. ಅದರ ಒಣ ಶಬ್ದ ಆ ಚಿಕ್ಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು.

“ಅತ್ತೆ,” ನಂದಿತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು, “ನನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸೋದು ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವಾ, ಇಲ್ಲ ಅರ್ಜುನ್‌ನದಾ?”

ಅತ್ತೆ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. “ಮನೆತನದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನ ಹೆಸರನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದಳು.

“ಹಾಗಾದರೆ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗೆ ಯಾರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಯಾರು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ?” ನಂದಿತಾ ಕೇಳಿದಳು. ಈ ಸಲ ಧ್ವನಿ ಜಾಸ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದವರು ಕೇಳುವಷ್ಟು ತೂಕವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದಿತು. ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯ ಹುಡುಗ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿ ತಿರುಗಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಜ್ಜೆ ನಿಧಾನಿಸಿದರು. ಹಗ್ಗ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಗೆ ಇದ್ದರೂ, ತೀರ್ಮಾನದ ಹೆಸರು ಅವಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು.

“ನಾನು ದೊಡ್ಡವಳು,” ಅತ್ತೆ ಕೊನೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು. “ನನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.”

“ಹಾಗಾದರೆ ಮುಂದೆ ಕೇಳಿದರೆ ಹೀಗೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ,” ನಂದಿತಾ ಅಂದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಅರ್ಜುನ್ ಕರೆದಿಲ್ಲ. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ತಡೆದರು ಅಂತ.”

ಆ ಸಾಲು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಂಚಿನ ತಟ್ಟೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ಘರ್ಷಣೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಮೇಲಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಹೂಮಾಲೆಗಳ ಕ್ರೇಟ್ ಹೊತ್ತು ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರು ಅರ್ಧ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದರು. ‘ಅರ್ಜುನ್ ಕರೆದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಜನರು ನಂಬಬಹುದು. ‘ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ತಡೆದರು’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ತೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಡಕು ಅದು. ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಗിയായി ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಯಿತು.

“ನಂದಿತಾ, ನಾಟಕ ಮಾಡಬೇಡ,” ಎಂದು ಅವಳು ಹಲ್ಲು ಕಚ್ಚಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಈ ದಿನ ಮನೆಯ ಮಾನದ ವಿಚಾರ.”

“ನನ್ನ ಮಾನ ಯಾವ ದಿನಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿಡಿದ್ದೀರಪ್ಪಾ?” ಎಂದು ನಂದಿತಾ ಕೇಳಿದಳು.

ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯ ದಾರಿಯಿಂದ ಊಟದ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಗದ್ದಲ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಬೆಳಕಿನ ಬಿಸಿ. ಪಕ್ಕದ ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೈಟ್ ಒಂದರ ಮೃದುವಾದ ಮರ್ಮರ. ಆ ದಾರಿಯಿಂದೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಹುಡುಗ ಬಂದು, “ಅತ್ತೆ, ದೀಪ ಹಚ್ಚೋ ಸಮಯ ಆಯಿತು. ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯೋದು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆಳಗೆ ಈಗ ದೀಪದ ವಿಷಯ, ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಮಧ್ಯೆ ಹಗ್ಗ, ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಶ್ನೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವಳ ಬಾಯ ಬಳಿ ಗುಂಪುಗೂಡಿದವು. ಶ್ವೇತಾ ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು, “ದೀಪವೇ ನಂದಿತಾ ಅಕ್ಕ ತಂದಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದಳು. ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟಮೇಲೆ ತಾನೇ ಹೆದರಿದಂತೆ ಮುಖ ನೋಡಿಕೊಂಡಳು.

ಜನರ ಓಟದೊಳಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಸರ್ವರ್ ಟ್ರೇ ಹಿಡಿದು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ, ಮೊದಲು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಗೆ ದಾರಿ ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ನಿಂತನು. ನಂತರ ನಂದಿತಾಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಜ್ಜೆ ತಗ್ಗಿಸಿದನು. ಈ ಚಿಕ್ಕ ತಡೆಯೇ ಓದನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು. ಹಗ್ಗದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆದೇಶ, ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಯಾರ ಬಳಿಗೆ ತಿರುಗಬೇಕು ಅನ್ನುವುದೇ ಈಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ತಕ್ಷಣ ಹೊಸ ದಾಳಿಗೆ ತಿರುಗಿದಳು. “ದೀಪ ತಂದರೆ ಯಜಮಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮನೆಗೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದವಳು ನೀನೇನಾ? ಮದುವೆ ಹಣದ ಒತ್ತಡ ಎಂದರೆ ಗೊತ್ತೆ ನಿನಗೆ? ನಾವು ಚಿನ್ನ ತೂಕ ತೂಕವಾಗಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಸಭಾಭವನದ ಬಾಡಿಗೆ ಬೇರೆ, ಊಟದ ಖರ್ಚು ಬೇರೆ. ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳ ಸಂಬಳ ಬಂದರೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಬಿಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಭ್ರಮೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನೆತನ ನಡೆಸೋದು ಬೇರೆ.”

ಅದು ಹಣದ, ವರ್ಗದ, ಮಾನದ—ಒಂದೇ ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗಾಯ ಮಾಡುವ ಮಾತು. ಕೆಳಗಿದ್ದ ಅಕ್ಕಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಚೀಲದ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಸದ್ದು ಮಾಡದೆ ಮುಚ್ಚಿದಳು. ನಂದಿತಾಳಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅರ್ಧ ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಳಿಯಾದ ಊಟ, ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಗ್ರಾಹಕ ದೂರು ಮುಚ್ಚಿ ಹೊರಬರುವ ಕೆಲಸದ ನೆನಪು ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಹೊಕ್ಕಿತು. ಅವಳು ಅವನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ತರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಶ್ಚಲವಾಯಿತು.

ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಕ್ರೀಮ್ ಕುರ್ಥಾದ ತೋಳು ಮಡಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಯಾರೋ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಗೋಜನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಜ್ಜೆ ವೇಗವಾಯಿತು. “ಏನಾಯ್ತು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ.

ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಸ್ವರ ತಕ್ಷಣ ಮೃದುವಾದಂತೆ ನಾಟಕವಾಯಿತು. “ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಜನ ಹೆಚ್ಚು. ಅವಳಿಗೆ ಕೆಳಗೇ ಕುಳ್ಳಿರಿಸೋಣ ಅಂದೆ.”

“ನಾನು ನಂದಿತಾವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರಲು ಹೇಳಿದ್ದೆ,” ಎಂದ ಅರ್ಜುನ್.

“ಹೇಳಿದ್ದೀಯಾ?” ಅತ್ತೆಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿತು. “ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಕರೆದು ತರುವುದು, ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು, ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೂ ಸಮಾನ ಜಾಗ ಕೊಡೋದು—ಇವು ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕು.”

ಅರ್ಜುನ್ ಬಾಯಿ ತೆರೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಂದಿತಾ ಅವನತ್ತ ನೋಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವಳು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೊದಲ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಳು. ಹಗ್ಗ ಇನ್ನೂ ಅಡ್ಡದಲ್ಲಿತ್ತು. ಜನರು ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹರಿವು ಕಿರು ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ನೀರಿನಂತೆ ಗುಚ್ಛವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಅವಳ ಮುಂದೆಯೇ ಚುರುಕಾಗಿ ಬಂದು, ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ಗೇ ತಡೆದು ನಿಂತಳು. “ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಬೇಡ,” ಎಂದಳು. ಈಗ ಧ್ವನಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ. “ಈ ಮನೆಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಯಾರು ಯಾವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ ಅನ್ನೋದನ್ನು ನಾನು ನೋಡ್ತೀನಿ.”

ಅದನ್ನೇ ಕೊನೆಯ ತಡೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಮೇಲಿಂದ ಇಳಿಯುವವರು ಬಲಗಡೆಗೆ ಒರಗಿದರು, ಕೆಳಿಂದ ಹತ್ತುವವರು ಕೈದಂಡ ಹಿಡಿದು ನಿಂತರು. ಮಧ್ಯಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಂದಿತಾ. ಅರ್ಜುನ್ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ. ಈಗ ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಕ್ರಮ.

ನಂದಿತಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವನತ್ತ ತಿರುಗಿದಳು. “ಅರ್ಜುನ್,” ಅಂದಳು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ. “ನನಗೆ ಒಂದೇ ಮಾತು ಬೇಕು. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ? ಕೆಳಗೆ ಕಾಯುವ ಅತಿಥಿಯಾ, ಇಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುವವಳಾ?”

ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ತಕ್ಷಣ ಹೊಕ್ಕಳು. “ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಧೈರ್ಯ ಅಲ್ಲ, ಒತ್ತಾಯ.”

ನಂದಿತಾ ಕಣ್ಣು ಅವಳಿಂದ ಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. “ಒತ್ತಾಯ ಅಂತೀರಾ? ಹಾಗಿದ್ರೆ ನೀವು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿ—ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಯಾರು ಅಲ್ಲ ಅಂತ. ನಾನು ಈಗಲೇ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಕಳಿಸಬೇಡಿ. ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಕರೆ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದಾಗ ಔಷಧಿ ತಂದುಕೊ ಎಂದು ಕರೆಬೇಡಿ. ಸಾಲದ ಅರ್ಜಿಯ ಕಾಗದ ನೋಡಲು ಕಳುಹಿಸಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಒಳಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಜನರ ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ಹೊರಗೆ—ಅದು ಇಂದು ಮುಗಿಯಲಿ.”

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವಳು ರೋದಿಸಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಪಟ್ಟಿ ಓದುವಂತೆ ಹೇಳಿದಳು. ಅದಕ್ಕೇ ಅವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕತ್ತರಿಸಿದವು. ಅರ್ಜುನ್ ಮುಖ ಬದಲಾಗಿತು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಹಿಂಬದಿಯ ಬಂಧುಗಳತ್ತ ಓಡಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲದ ಬಾಯಿಗಳ ಬದಲು ಗಮನಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಂಡವು.

“ಏನೋ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದೀಯಂತೆ ಹೇಳ್ಬೇಡ,” ಅತ್ತೆ ಸಿಡಿದಳು. “ನಾವು ಕೇಳಿದ್ವಾ?”

“ಕೇಳಿದ್ರಿ,” ನಂದಿತಾ ತಕ್ಷಣ ಹೇಳಿದಳು. “ನಿಮ್ಮ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಾಲದ ಪತ್ರ ತಂದುಕೊ ಎಂದವರು ನೀವು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮामा ಇದ್ದಾಗ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ಹಿಡಿದು ಬಾ ಎಂದವರು ನೀವು. ಶ್ವೇತಾಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಫಾರಂ ತುಂಬು ಎಂದವರು ನೀವು. ನನ್ನನ್ನು ಬಾಗಿಲಿನ ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ನೀವು ಮರೆಯುತ್ತೀರ.”

ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಶ್ವೇತಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೀಪದ ಹೊದಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಸಕಸನೆ ಮಡಿದಿತು. ಒಬ್ಬ ಮಾವ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಕೈದಂಡದಿಂದ ಕೈ ತೆಗೆದು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪೂಜಾರಿ, ದಾರಿ ಕೇಳುವ ಬದಲು ತಿರುವಿನಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಕಾಯಲು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಹರಿವು ಈಗ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಹಾದಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿತ್ತು, ಅವಳ ಮಾತಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

ಅರ್ಜುನ್ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಬಂದನು. “ಅತ್ತೆ,” ಎಂದನು, ಇಷ್ಟು ದಿನ ಅಡಗಿಸಿದ್ದ ಕಠಿಣತೆಯನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ತಂದು, “ಅವಳನ್ನು ಯಾರು ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸೋದು ಎಂದು ನೀವು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ.”

“ನಿನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಏನು ಮಾತು ಇಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ನೋಡಿ!” ಅತ್ತೆಯ ಶಬ್ದ ಉದುರಿತು. “ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ದಿನ, ಬಂಧುಗಳ ಮುಂದೆ—”

“ಬಂಧುಗಳ ಮುಂದೆ ಇದ್ದದ್ದರಿಂದಲೇ,” ನಂದಿತಾ ಅವನ ಮಾತಿನ ಮೇಲೇ ಇಳಿದಳು. ಅವಳು ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿ, ಈಗ ಅತ್ತೆಯ ಸಮಾನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಳು. “ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಲಿ. ನಾನು ಅರ್ಜುನ್ ಜೊತೆ ಮರೆಮಾಡಿ ತಿರುಗುವವಳು ಅಲ್ಲ. ಈ ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಕರೆಯುವ, ಮುಖತೋರಿಸಲು ಬಂದಾಗ ತಡೆಯುವವಳೂ ಅಲ್ಲ. ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ಮಾತಾಡಿದವನು ಇವನೇ. ನನ್ನ ಮನೆಯವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮಾತುಕತೆ ಮಾಡಿದವರು ಇವರೇ. ನಾನು ಈ ಮನೆಯ ಹೊರಗಡೆ ನಿಲ್ಲುವ ಹೆಸರು ಅಲ್ಲ.” ಅವಳು ಕೈಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರುಗಿಸಿ ಅರ್ಜುನ್ ಕಡೆ ಸೂಚಿಸಿದಳು. “ಅರ್ಜುನ್‌ನ ವರಪಕ್ಷದ ಆಯ್ಕೆ ನಾನು. ನನ್ನನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡೋದು ಉಪಕಾರವಲ್ಲ. ನನ್ನ ದಾರಿ ತಡೆಯೋದು ಅವಮಾನ.”

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಗತಿಗಳು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಒಡೆದವು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಮುಖದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟೇ ಮೊದಲು ಸಡಿಲವಾಯಿತು; ಅವಳು “ಇದೀಗಲ್ಲ—” ಎಂದು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾತು ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಪೂಜಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು, ನೇರವಾಗಿ ನಂದಿತಾಳ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ, “ದೀಪ ತಂದುಕೊಡಿ, ಸಮಯ ಆಯ್ತು,” ಎಂದನು. ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾ, ಯಾರ ಅನುಮತಿ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳದೆ, ದೀಪದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿ ನಂದಿತಾಳ ಕೈಗೆ ತಂದಿಟ್ಟು ಹೋದಳು.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲ; ಆದೇಶದ ದಿಕ್ಕೇ ಬದಲಾಗಿತ್ತು.

ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಗ್ಗದ ಮಾತಿಗೆ ಮರಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. “ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದ್ರೆ ಸಂಬಂಧ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ,” ಎಂದಳು, ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಧ್ವನಿ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಯಿಂದ ಬರುವ ಸ್ಟೀಲ್ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವಳು ಕೈ ಚಾಚಿ ನಂದಿತಾಳ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಬರಲು ನೋಡಿದಳು. ಅರ್ಜುನ್ ಆ ಕೈಗಿಂತ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ; ಬದಿಗೆ ಸರಿದು ನಂದಿತಾಳಿಗೆ ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟನು. ಅದು ಸಾಕಾಯಿತು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ವರ್ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಅವಳಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಇಬ್ಬರು ಬಂಧುಗಳು ಕೈದಂಡಕ್ಕೆ ಒರಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು. ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ತೆ ಮಾತ್ರ ಮಧ್ಯೆ ಉಳಿದಳು—ಯಾರೂ ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.

ನಂದಿತಾ ಅವಳ ಕಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಹೇಳಿದಳು, “ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಬೇಕಾದರೆ ನನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಮಾತಾಡಿ. ನನ್ನ ಜಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾದರೆ ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ. ಪಕ್ಕದವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಬೇಲಿ ಹಾಕುವ ಕಾಲ ಮುಗಿದಿದೆ.”

ಅವಳು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ತಡೆದ ಕೈಯ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ತಲೆಬಾಗದೇ ಹಾದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ; ಅತ್ತೆಯ ಕೈಯೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ನಂದಿತಾ ದೀಪದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹಿಡಿದು ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗೆ ಏರಿದಳು. ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಅರ್ಜುನ್ ಬಂದನು, ಆದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನಿರುವಿಕೆಗೆ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಮುದ್ರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬಿದ್ದಿತ್ತು.

ಪ್ರವೇಶವಲಯದ ತಿರುವಿನ ಅರ್ಕ್ ಬಳಿ ಕೆಂಪು ಹಗ್ಗದ ಕಂಬ ಈಗ ಅವಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಜನರು ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಗ್ಗ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಊಗಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯೆಲ್ಲ ತೆರೆದು ಬಿಟ್ಟಿತು.