मुख्य खुर्ची पुन्हा तिचीच

पहिली ट्रॉली धाडकन रॅकला अडकली आणि समीर ओरडला, “मुक्ता, स्टेशनपासून दूर. स्कॅनरला हात लावायचा नाही.”

डिस्पॅच लेन आधीच फुगून फुटायच्या स्थितीत होती. पिवळ्या लेबलांच्या तीन गाड्या एकमेकांच्या तोंडावर घुसल्या होत्या; मागून आलेल्या चौथ्या ट्रॉलीचा कामगार ब्रेक धरून उभा होता. जमिनीवर चिकट टेपची रेषा, बाजूला अर्धवट थंड झालेला डबा, आणि प्लास्टिकच्या खुर्चीच्या कोपऱ्यावर ठेवलेला रूट वहीचा गठ्ठा—सगळं तिला सांगत होतं की क्रम बिघडलाय. बी-विंग आधी सोडायचं, मग पश्चिमेकडच्या पिनकोडची लाट, आणि शेवटी नाजूक माल. समीरने उलट केलं होतं.

मुक्ताने फक्त लेबलांकडे पाहिलं. “बी-विंग थांबवलंस. म्हणून मागचं सगळं घुसलं.”

“तुला विचारलंय का?” समीरने स्कॅनर छातीशी ओढून घेतला. तो डिस्पॅचच्या मुख्य खुर्चीत आडवा बसला होता, जणू ती खुर्ची त्याच्या घरची मालमत्ता. “आज काका स्वतः फ्लोअरवर आहेत. गोंधळ नको. तू साईडला पिक लिस्ट बांध.”

देशमुख काका लेनच्या टोकाला उभे होते. मालकपक्षातून रोज खाली उतरणारा कोणी नसतो; आज ते होते, म्हणजे वरून तक्रार आली होती. त्यांच्या कपाळावरच्या आठ्या समीरला घाबरवत नव्हत्या, कारण समीरची आत्या देशमुख काकांच्या सूनबाईंची माहेरची. गोदामात ते नाते सगळ्यांना माहिती होतं; नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं जसं लग्नघरात कुजबुजत फिरतं, तसंच इथेही फिरत होतं. म्हणूनच मुक्ता उभी, आणि हा बसलेला.

मुक्ताने काही न बोलता बी-विंगची गाडी मागे ढकलली, नाजूक मालाची ट्रॉली एका हाताने वळवली, आणि दुसऱ्या कामगाराला म्हणाली, “ही उजवीकडे ठेवा. अजून सोडू नका.” आदेश तिच्याकडूनच गेले, पण खुर्ची समीरकडेच राहिली. हाच पहिला घाव होता, आणि हाच तिला जिवंत ठेवणारा पुरावाही.

दहा मिनिटांत समीरचा गोंधळ लेनच्या घशात अडकून बसला. चुकीच्या रिलीझमुळे पश्चिमेकडच्या डिलिव्हरींचे पिशव्यांचे गठ्ठे निघाले, पण त्यांचे वाहन स्लॉट अजून उघडले नव्हते. समोर लोडिंग बेवर चालक चिडून उभे; फोनच्या पडद्याचा पांढरट प्रकाश हातात लपवून पर्यवेक्षक वरून संदेश वाचत होते. “उशीर किती?” “वाहन थांबलेत.” “मार्ग बदलणार का?” अशा कुजबुजा पसरल्या.

समीरने घाईघाईने दोन बंडल स्कॅन केले, आणि प्रणालीने लाल बीप दिली. चुकीचा क्रम. रोहनने नकळत मुक्ताकडे पाहिलं. कविता ताईने आधी समीरला, मग देशमुख काकांकडे पाहिलं, पण तिचे पाय मुक्ताजवळच थांबले. “लेबल जुळत नाही,” ती हळू म्हणाली.

“मला माहिती आहे,” मुक्ता म्हणाली. ती आधीच पुढचं बघत होती. “हाताने लावा. पिनकोड ४००७०३ मागे. आधी ४००६०१चा रॅक रिकामा करा.”

“कोण सांगतंय तुम्हाला?” समीरचा आवाज उंच गेला. “मी इंचार्ज आहे.”

“मग लेन चालव,” मुक्ता शांतपणे म्हणाली.

ते वाक्य गार होतं, पण भोवतालचा दाब त्याहून गरम. देशमुख काका अजून काही बोलले नव्हते. त्यांचा चहा बाजूच्या टेबलावर पडून वर पातळ कात आली होती. ते बघत होते—समीरचा गोंधळ, कामगारांची परत परत मुक्ताकडे वळणारी नजर, आणि न हलणाऱ्या ट्रॉली.

समीरने रूट वही उघडली, पण पान चुकीचं. त्याने रोहनला चुकीच्या बेवर पाठवलं. रोहन धावत गेला, तिथे बे बंद, परत धावत आला. मागच्या ट्रॉलीचं चाक टेपवर अडकून वाकडं झालं. गाडी ढासळली; दोन पुठ्ठे खाली पडून टेप फाटली. दिसणारं नुकसान आता जमिनीवर पसरलं होतं.

“मुक्ता!” कविता ताईचा स्वर तुटला. “नाजूक माल खाली गेलाय.”

मुक्ता वाकली, पुठ्ठा उचलला, बारकोडवर हात फिरवला. “हे अजून सोडायचं नव्हतंच.”

समीर तिच्या खांद्यावर सावलीसारखा आला. “मी सांगितलंय, स्टेशनला हात लावू नकोस.”

ती सरळ उभी राहिली. स्कॅनर त्याच्या हातात होता; बेस स्टेशन मुख्य खुर्चीच्या बाजूला. देशमुख काका त्यांच्यापासून चार पावलं अंतरावर. सगळ्यांच्या नजरा त्याच वर्तुळात अडकल्या.

मुक्ताने एक क्षणही परवानगीची वाट पाहिली नाही. ती सरळ पुढे गेली, समीरच्या हातातून स्कॅनर झटक्यात काढून घेतला, आणि मुख्य खुर्चीच्या बाजूच्या स्टँडवर तो आपटून जागा केली. “बी-विंग थांबवा. पश्चिमेकडचा दुसरा रॅक आधी. रोहन, बे तीन. कविता ताई, लाल पट्टीचे पुठ्ठे डावीकडे. आत्ता.”

समीरने तिचा मनगट पकडायचा प्रयत्न केला, पण त्याला आधी बीपचा आवाज ऐकू आला. मुक्ताने पहिला योग्य बारकोड झटक्यात वाचला. हिरवा दिवा पेटला. लगेच दुसरा. तिसरा. स्क्रीनवरचा क्रम जुळू लागला. ती बसली नाही; उभी राहूनच स्कॅनर चालवत राहिली. तरी लेन हलली. अडकलेली पहिली ट्रॉली मोकळी झाली, मग दुसरी. कामगारांना कोणाकडे ऐकायचं ते एका श्वासात कळलं.

कोणीही “शाबास” म्हणालं नाही. त्याची गरज नव्हती. रोहन यावेळी चुकीच्या बेकडे गेला नाही. कविता ताईने तिच्या शब्दावर नाजूक माल बाजूला काढला. मागच्या रांगेतला चालक आत येऊन उंबरठ्यावरच थांबला; आतल्या हालचाली पाहून त्याने शिवी अर्ध्यात गिळली. देशमुख काकांनी चहाचा कप हातात घेतला, पण प्यायले नाहीत.

समीरचा चेहरा लाल झाला. “स्कॅनर परत दे. हुकूमशाही चालते का इथे? काका, बघा ना—नियम मोडतेय.”

मुक्ताने स्क्रीनवरून नजर हलवली नाही. “नियम तू आधीच मोडलेस. क्रम चुकीचा, बे चुकीचा, नाजूक माल खाली. अजून काय उरलंय?”

समीर लगेच काकांकडे वळला. “आत्या फोनवर बोलत होती काल. म्हणाली, आज मी पूर्ण शिफ्ट सांभाळेन. माझ्या हाताखालीच—”

“तुझ्या हाताखाली काय?” कविता ताईचा आवाज यावेळी जास्त उघड होता. “दोन रॅक अडकले.”

ते शब्द हवा कापून गेले. नात्याचा पडदा एकदम पातळ झाला. देशमुख काकांनी कप खाली ठेवला; कपाच्या भोवती टेबलावर चहाची वर्तुळाकार खूण राहिली. समीरला ते दिसलं, आणि तो लगेच शेवटचा डाव खेळायला गेला. तो मुख्य खुर्चीत पुन्हा बसला, रूट वही स्वतःकडे ओढली, आणि ओरडला, “सगळे माझंच ऐका. स्कॅनर खाली ठेवा. मुक्ता, तू पुन्हा साईडला.”

क्षणभर दोन आदेश हवेत धडकले. मग पुढच्या लेनकडून धावता मुलगा आला. “काका, कुर्ला मार्गाचं वाहन पंधरा मिनिटं आधी आलंय. मिस झालं तर पूर्ण फेरी ढासळेल.” त्याच्या हातात सीलबंद यादी होती—ज्या रूटसाठी एकच संधी होती.

समीरने वही चाळली, पण कुर्ल्याचा बॅच कुठे आहे ते त्याला कळेना. त्याने रॅक नंबर उलट वाचला. रोहन हललाच नाही. कविता ताईने मुक्ताकडे पाहिलं. मागे वाहनाचा रिव्हर्स सायरन कर्कश वाजत होता. उशीर इथून पुढे लपवता येणार नव्हता.

मुक्ता पुढे झाली. “कुर्ला बॅच रॅक डी-सातमध्ये नाही. रात्री हलवला होता—एफ-दोन, वरचा पट्टा. त्यात दोन पिशव्या आधी सोडायच्या, कारण त्यात काचेचा माल आहे. बाकीचा माल बे तीनवर. रोहन, शिडी. कविता ताई, सील तपासा.”

“बस!” समीर गुरगुरला. “मी सांगतोय—”

“मग सांग,” मुक्ता म्हणाली, आणि स्कॅनर त्याच्या समोर धरला. “कोड वाच.”

समीरने स्क्रीनकडे पाहिलं. त्याच्या बोटांनी उपकरण धरलं, पण क्रम त्याला दिसेना. तो एक पाऊल उशिरा, एक शब्द कमी, एक रॅक चुकत होता. मागे चालकाने पुन्हा हॉर्न दिला. समीरच्या आवाजातली मालकी घसरली; त्यात आता चिडचिड होती, खात्री नव्हती.

देशमुख काका पुढे आले. त्यांनी आधी समीरच्या समोरची रूट वही उचलली. मग त्याच्या खुर्चीच्या हाताला धरून ती दोन इंच मागे ढकलली. खुर्चीच्या चाकांचा खरखर आवाज लेनभर गेला. दुसऱ्या हाताने त्यांनी किल्लीचा जड गुच्छ टेबलावर ठेवला—मुक्ताच्या हाताजवळ. रूट वहीही तिच्या बाजूला सरकवली.

“उठ,” ते समीरला म्हणाले. एवढंच.

समीर हलला नाही, तर काकांनी त्याच्या खांद्यामागून खुर्चीच अजून मागे ओढली. आता तो बसलेला नव्हता; खुर्ची मागे गेली, आणि मुख्य जागा रिकामी झाली. त्या रिकाम्या जागेत मुक्ता शिरली. तिने स्कॅनर डाव्या हातात, वही उजवीकडे घेतली, किल्लीचा गुच्छ मनगटाजवळ अडकवला. “एफ-दोन वरचा पट्टा. आधी काचेचा माल. बे तीन तयार.”

लेन धावू लागली.

रोहन शिडीवर चढला; कविता ताईने सील तपासून पहिल्या दोन पिशव्या तिच्या म्हणण्यानुसार वेगळ्या ठेवल्या. मुक्ताने रूट नंबर घातले, किल्लीने वरचा कप्पा उघडला, बॅच खाली उतरवला. हिरव्या बीपचे सलग आवाज येऊ लागले. कुर्ला बॅच निघाली. लगेच तिने दुसरा मार्ग उघडला, आणि अडलेली पश्चिमेकडची गाडीही हलली. समीर मधेच “ते आधी—” म्हणाला, पण कोणी वळून पाहिलंही नाही. त्याचा आवाज चालू कामावर आपटून परत खाली पडला.

देशमुख काका तिच्या मागे उभे होते, पण आदेश देत नव्हते. फक्त एकदा त्यांनी येणाऱ्या पर्यवेक्षकाला हाताने थांबवलं. “इथूनच जाईल,” ते म्हणाले. कोणाबद्दल हे ते स्पष्ट बोलले नाहीत; स्पष्टता त्याहून मोठी तिच्या हातात होती. स्कॅनर, किल्ल्या, वही, खुर्ची—सगळं.

समीरने शेवटचा प्रयत्न म्हणून वहीकडे हात केला. मुक्ता थांबली नाही. तिने वहीची वरची पानं त्याच्यापासून दूर वळवली, एक नवीन रूट ओळ लिहिली, आणि शांतपणे म्हणाली, “तू लेन अडवू नकोस. बाजूला उभा रहा.” त्याला पहिल्यांदाच आदेश पाळावा लागला. तो प्लास्टिकच्या खुर्चीच्या कोपऱ्याजवळ जाऊन उभा राहिला—जिथे आधी ती उभी होती.

कुर्ला वाहन निघून गेलं. पुढची ट्रॉली वळली. रॅक लेनमध्ये पहिल्यांदा मोकळी जागा दिसली. मुक्ताने शेवटची नोंद वहीत केली, मग टेबलावर छोटा आसनचिन्हाचा तुकडा—“मुक्ता जाधव, डिस्पॅच नियंत्रण”—उचलून मुख्य खुर्चीजवळ ठेवला. ती बसताना खुर्ची हलकी मागे सरकली. किल्लीचा गुच्छ तिच्या मनगटाला एकदा खणखणला, मग शांत झाला.