लाईव्ह डेमोत खोटा तज्ञ फुटला

“कन्सोलला हात लावू नकोस.”

डॉ. रौनक देशमुखने सायलीच्या हातातून केबल जवळजवळ हिसकावून घेतली आणि स्वतःच्या गळ्यातील ओळखपत्र पुढे हलवत तेच पुरावा आहे अशा थाटात बाजूला उभ्या स्वयंसेवकांकडे पाहिलं. रिहर्सलच्या साइड विंगमध्ये स्टेजच्या पडद्याआडून निळा प्रकाश झिरपत होता; पुढचा जिवंत प्रात्यक्षिक स्लॉट पाच मिनिटांवर आला होता. मशीनचा चांदीचा केस सायलीनेच सकाळी उघडला होता, प्रॉब्स तिनेच क्रमाने मांडले होते, कॅलिब्रेशन स्टिकवर तिच्या बोटांचा पांढरा पावडर-ठसा होता. तरी रौनकने मोहितला मोठ्याने सांगितलं, “ही सपोर्टमध्ये आहे. फक्त बॅग उघडते, वायर लावते. मुख्य डेमो मी करणार.”

त्या वाक्यावर जवळच्या प्लास्टिक खुर्चीच्या कोपऱ्यावर बसलेल्या दोन स्पॉन्सर प्रतिनिधींनी मान डोलावली. सायलीच्या हातात अजूनही तिचं पास-कार्ड होतं; मेट्रोच्या कार्डाचा झिजलेला कडा अंगठ्याला खुपत होता. टेबलावरचा चहा इतका थंड झाला होता की कपाखाली तपकिरी वर्तुळ बसलं होतं. तिने फक्त एवढंच म्हटलं, “मशीनचा दुसरा चॅनल अजून स्थिर झालेला नाही.”

रौनकने मुद्दाम हसत आवाज चढवला. “आम्हाला माहीत आहे. तुम्ही लोक घाबरवता जास्त. बाजूला व्हा.”

तो “तुम्ही लोक” म्हणाला, तेव्हा मोहितने लगेच सायलीकडून कन्सोलची चावी मागितली. सायलीने चावी उशिरा परत दिली. त्या दोन सेकंदांतच तिला स्वतःच्या जुन्या अपमानाचा भार पुन्हा खांद्यावर बसल्यासारखा वाटला—तीन महिन्यांपूर्वीच्या क्लिनिक तपासणीत मशीनने चुकीचं वाचन दिलं, दोष तिच्यावर ढकलला गेला, आणि रौनकने समितीसमोर स्वतःला तारणहार दाखवलं. आज त्याच कार्यक्रमात, त्याच मशीनसह, तिला पुन्हा स्टेजच्या कडेला उभं केलं जात होतं.

पडदा जरा बाजूला झाला आणि बाहेरची रांग दिसली—कॉर्पोरेट आरोग्य शिबिरासाठी आलेले लोक, मीडिया, चमकदार स्टँडी, नाव नोंदणी डेस्कवर चिडचिड. त्याच वेळी मामा शरद विंगमध्ये शिरले. त्यांच्या मागे आरव पाटील होता—सायलीबद्दल घरच्यांना माहीत असलेलं, पण अजून उघड नाव न मिळालेलं नातं. मामा हातात गाडीची किल्ली फिरवत आले आणि क्षणात थांबले. सायली उभी. रौनक कन्सोलपाशी. मोहित सूचना घेत. पाहणाऱ्यांना काय वाचायचं होतं, ते दृश्य स्वतःच सांगत होतं.

मामा शरदने कमी आवाजात विचारलं, “तू इथेच आहेस ना? मग करत कोण?”

रौनक त्यांच्याकडे वळलाच. “सायलीला सिस्टीमची ओळख आहे. पण लाइव्ह डायग्नॉस्टिकला अनुभव लागतो, काका. प्रेझेन्स महत्त्वाची असते.”

आरवने सायलीकडे पाहिलं. त्याच्या चेहऱ्यावर दयेपेक्षा जास्त अस्वस्थता होती; ते जास्त बोचलं. नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं असं असतं—खाजगी दुखणंही सार्वजनिक चेहऱ्यावरच उघडं पडतं. बाहेरून कार्यक्रम सूत्रसंचालकाचा आवाज घुमला, “डॉक्टर, आपला डेमो स्लॉट तयार आहे.” स्पॉन्सरपैकी एकजण म्हणाला, “लवकर करा. प्रेस थांबली आहे.”

रौनकने हातमोजे चढवले, कन्सोल चालू केला आणि ट्रायल मोडमध्ये पहिला सेन्सर लोड केला. स्क्रीनवर पॅटर्न रेषा लागल्या, मग अचानक दातांसारख्या कड्या उभ्या राहू लागल्या. मशीनने किरकिरा इशारा दिला. रौनकने लगेच सेटिंग बदललं. अजून वाईट. दुसरा इशारा. त्याने कपाळावर आठ्या चढवल्या, जणू मशीनच हट्ट करत आहे.

सायलीने एक पाऊल पुढे टाकलं. “डावा प्रॉब दोन अंश खाली आहे. संदर्भ ग्रिड उलट वाचतोय.”

“मी पाहतो,” रौनकने चिडून उत्तर दिलं, पण त्याची बोटं स्क्रीनवर अंदाधुंद फिरली. इशारा अखंड वाजत राहिला.

सायलीने त्याच्याजवळून हात घालून स्क्रीनच्या खालील लॉक-रिंग पकडली. एक अचूक वळण. मग डावीकडचा प्रॉब तीने अंगठ्याच्या नखाएवढ्या हालचालीने खाली झुकवला आणि काळ्या पट्टीखाली लपलेली चांदीची कॅलिब्रेशन सुई सरळ केली. इशारा ताबडतोब थांबला. स्क्रीनवरच्या दातांसारख्या रेषा एका क्षणात गुळगुळीत झाल्या, मग मध्यभागी निळा स्थिर वक्र उभा राहिला. मशीनने हिरवा दिवा दिला.

रौनकचा हात हवेतच थांबला.

मोहितने पहिल्यांदा त्याच्याकडे नाही, सायलीकडे पाहिलं. स्पॉन्सर प्रतिनिधीपैकी एक उठून उभा राहिला. मामा शरदने किल्ली फिरवणं बंद केलं. आरवचे ओठ किंचित उघडे राहिले. रौनकने स्वतःला सावरत म्हणायचा प्रयत्न केला, “हो, मी तेच—”

सायलीने त्याच्याकडे न पाहत स्क्रीनकडेच बोट दाखवलं. “फेल्युअर पॅटर्न वाचता आला असता तर दोन मिनिटांत ओळखलं असतं. हा हार्डवेअर दोष नाही. उलटा ग्रिड आहे.”

रौनकचा चेहरा प्रथम लाल, मग पांढरा झाला. तो लगेच मोठ्या आवाजात मोहितवर चिडला, “तुमच्या लोकांनी सेटअप चुकीचा केला आहे. अशा अवस्थेत लाइव्ह डेमो होत नाही. पुढे ढकला.”

पण पुढे ढकलण्याइतका वेळ नव्हता. बाहेरची रांग आता स्टेजच्या प्रवेशद्वारापर्यंत आली होती. सूत्रसंचालकाने पडद्याआडून मान घातली. “आताच घ्यावा लागेल. मान्यवर आलेत.” स्पॉन्सरचा वरिष्ठ प्रतिनिधी थेट आत आला. त्याने हिरव्या स्क्रीनकडे, मग अजूनही कन्सोलपासून एक अर्धं पाऊल दूर गेलेल्या रौनककडे पाहिलं. “ज्यांनी मशीन स्थिर केलं, त्या चालू ठेवतील. आम्ही थांबू शकत नाही.”

रौनक लगेच मध्ये पडला. “नाही, ती तयारी—”

“सायली,” मोहितने पहिल्यांदा स्पष्ट नाव घेतलं, “तू बे तयार कर. पुढचा केस तुझ्याकडे.”

त्या एका वाक्याने जागा बदलली. मोहितने स्वतः रौनकच्या समोरील स्टूल बाजूला सारलं. स्वयंसेवकाने अॅक्सेस कार्ड सायलीच्या हातात ठेवलं. निदान बेकडे जाणाऱ्या अरुंद वाटेत लोक आपोआप बाजूला झाले. रौनक अजून काही बोलत होता, पण आता त्याच्या शब्दांपेक्षा जागा कोणाला मिळते आहे हे जास्त वाचनीय होतं. मामा शरदने आरवला थांबवत सायलीसाठी वाट मोकळी केली. सार्वजनिक चेहरा एकाच क्षणात बदलत असतो; उशीर फक्त कोणाला मान झुकवावी लागते यात असतो.

निदान बेच्या समोर जिवंत प्रात्यक्षिकासाठी बसवलेला स्वयंसेवी रुग्ण आधीच प्रतीक्षेत होता—क्लिनिकच्या जुन्या फाइलमधला तोच केस, ज्यावरून तीन महिन्यांपूर्वी वाद पेटला होता. त्या दिवसाच्या चुकीच्या वाचनाची नोंद अजूनही कार्यक्रमाच्या डेटाबेसमध्ये “ऑपरेटर एरर” म्हणून लटकत होती. सायलीने फाइल उघडून एकदा क्रमांक तपासला. हो. तोच. रौनकच्या भुवयांमध्ये अचानक भीतीची सावली चमकून गेली.

“हा केस बदलू,” तो म्हणाला. “हा डेमोसाठी योग्य नाही.”

सायलीने ऐकलंच नाही. तिने हात धुतले, सेन्सर जेलची बाटली उघडली, प्रॉब्स रुग्णाच्या त्वचेवर नेमक्या जागी लावले. तिची हालचाल इतकी सवयीची, इतकी न थांबणारी होती की तिला पाहून बाहेरचा आवाजही जरा खाली बसला. तिने कन्सोलवरील तीन पूर्वनियोजित मोड बाजूला सारले, मॅन्युअल सिक्वेन्स उघडला, पहिला स्कॅन चालू केला. स्क्रीनवर राखाडी दाणेदार प्रतिमा उमटली. तिने उजवा नॉब एका बारीक टप्प्याने वाढवला. प्रतिमेचा अंधूक धूसरपणा मागे सरकला.

रौनकने अजून एक शेवटचा प्रयत्न केला. “हे प्रोटोकॉलच्या बाहेर आहे.”

सायलीच्या नजरा स्क्रीनवर खिळल्या होत्या. “प्रोटोकॉलमध्ये आधी संदर्भ पॅटर्न वाचता आला पाहिजे.”

दुसरा स्कॅन. या वेळी तिने बेसलाइन मार्कर मागच्या नोंदीवर बसवला. स्क्रीनवर जुन्या डेटाची फिकी रेषा आणि आताच्या प्रतिमेची ताजी रेषा एकाच चौकटीत आल्या. तीक्ष्ण फरक लगेच दिसला—जुनी नोंद उलटलेल्या ग्रिडवर घेतलेली; मध्यभागी जे सावलीसारखं गंभीर दाखवलं होतं, ते योग्य वाचनात बाजूला सरकत होतं. सायलीने कर्सरने दोन बिंदू जोडले, अंश दर्शवणारी किंमत उघडली, मग तिसऱ्या प्रॉबने पुष्टीसाठी लहान स्वीप घेतला. मशीनवर हिरवा स्थिर वर्तुळ उमटलं.

बाहेरच्या मोठ्या स्क्रीनवर तीच प्रतिमा झळकली असावी; पडद्याआडून एकदम हालचाल झाली. निदान बेभोवती उभ्या लोकांनी स्वतःची मान पुढे काढली. रौनक आता अगदी जवळ उभा होता, पण त्याच्या चेहऱ्यावर तज्ज्ञतेचा थाट नव्हता; एखाद्याच्या हातून सुटलेला लगाम पकडण्यासाठी तो उशीराने झेपावतोय अशी धांदल होती.

सायलीने चौथा टप्पा उघडला—“तुलनात्मक नोंद.” इथे तीन महिन्यांपूर्वीचा ऑपरेटर आयडी स्वतःहून दिसणार होता. मोहितने नकळत श्वास रोखला. रौनक म्हणाला, “तो भाग दाखवायची गरज नाही. लोकांसमोर—”

सायलीने त्याच्यापेक्षा आधी कमांड दाबली.

स्क्रीन दोन भागांत विभागली. डावीकडे जुनं वाचन. उजवीकडे आताचं. खाली स्वयंचलित टिपणी उघडली—“पूर्व नोंदीतील ग्रिड उलट; स्थानांकन विसंगत; निष्कर्ष अमान्य.” त्याखाली ऑपरेटर तपशील चमकला. डॉ. रौनक देशमुख. बेच्या काचेवर पडलेलं त्याचं प्रतिबिंब इतकंच वेळ टिकून राहिलं जितका वेळ त्याने ते नाव स्वतःच्या डोळ्यांनी वाचलं.

कोणीतरी मागे धडकून प्लास्टिक खुर्ची ढासळली. स्पॉन्सर प्रतिनिधीने आपल्या हातातली फाइल खाली घेतली; ती आता ढाल राहिली नव्हती. मामा शरदचा चेहरा घट्ट झाला, पण या वेळी लाज सायलीच्या वाट्याला नव्हती. आरवने एक पाऊल मागे घेतलं—रौनकपासून, सायलीपासून नाही. मोहितने कन्सोलपाशी उभा असलेला रौनकचा सहाय्यकच बाजूला केला. आदेशाचा सूरही बदलला. “कोणीही स्क्रीनला हात लावू नये.”

सायली अजून थांबली नाही. तिने अंतिम पुष्टीसाठी जिवंत ट्रेस लॉक केला, निदान निकाल वाचनीय आकारात उघडला आणि रुग्णाच्या फाइलमध्ये जुनी टिप्पणी रद्द करणारा मालक-स्तरीय पर्याय मागवला. पास-कार्ड तिच्याच हातात होतं. रौनकने ते हिसकावण्यासारखा हात हलवला, पण स्पॉन्सरचा वरिष्ठ प्रतिनिधी मध्ये आला. जागा पुन्हा त्याच्या नाही, तिच्या भोवती बंद झाली.

सायलीने स्वतःच मालक-स्तरीय पुष्टी उघडली. तिच्या बोटांवर अजून जेलचा ओलसर थर होता. तिने शांतपणे जुना निष्कर्ष अमान्य केला, नवा क्रमांक नोंदवला, अंतिम सिक्वेन्स लॉक केला. मग कन्सोलवरून हात काढला.

निदान बेच्या स्क्रीनवर निळ्या चौकटीत अंतिम ओळ स्थिर राहिली—“पूर्व निष्कर्ष रद्द. दुरुस्त निदान नोंदवले.” खाली ट्रेसची रेषा थरथरणं थांबली. कर्सर एकदा उजवीकडे सरकला, थांबला.