कंट्रोल परत माझ्या हातात

शटर अर्धं वर गेलं आणि तिसऱ्या गाडीचा पॅलेट आधीच उतरणीच्या ओळीवर अडकला, तेवढ्यात प्रणवने मृणालसमोर हात पसरवत स्कॅनर उचलून घेतला. “तू बाजूला. आज डिस्पॅच कंट्रोल मी बघतो.” मागच्या रांगेत लोखंडी ट्रॉलींची धडाधड झाली, ओल्या सिमेंटवर चाकं घासत किंचाळली. कंट्रोल डेस्कवरचा तिचा मग थंड पडून वर पातळ साय धरलेला; खाली चहाचा वर्तुळाकार डाग. तिच्या खिशातला फोन थरथरला. आईचा संदेश—काकू, मामा, सगळे रात्री जेवायला बसणार; नोकरी ठरेल की नाही, हेच बोलणं होणार. मृणालने फक्त फोनचा उजेड तळहातात दाबून ठेवला आणि सरळ डेस्ककडे पाऊल टाकलं.

प्रणवने खुर्चीच मागे ओढून स्वतः बसत तिचा प्रवेश अडवला. “वरून सांगितलंय. क्लायंटची नजर आहे. चूक झाली तर माझ्यावर येईल.” त्याच्या गळ्यातील तात्पुरत्या परवान्याची पट्टी अजून वाकडी होती; दोन दिवसांपूर्वीच क्षेत्रीय व्यवस्थापकाचा पुतण्या म्हणून इथे उतरला होता, आणि आज मुंबईच्या या receiving hub मध्ये तो मालाचा नाही, खुर्चीचा प्रवाह सांभाळत होता. मृणालने काही उत्तर दिलं नाही. तिने रफीककडे वळून म्हटलं, “बी-तीनचं दार सात मिनिटं उघडं ठेवलंस तर मागचं सगळं तुंबेल.” प्रणव तिच्यावरच ओरडला, “कोणी तिचं ऐकायचं नाही.”

शीतलने बिलांचा तपकिरी कागदी लिफाफा दाबून धरला; तणावाने त्याचा कोरडा खरखर आवाज निघाला. देशमुखकाका, ज्यांनी इथं पंधरा वर्षं गाड्या लावल्या, त्यांनी प्रणवकडे बघितलं, मग मृणालकडे. “मॅडम सांगते ते—” ते म्हणताच प्रणव उभा राहिला. “काका, तुम्ही तुमचं बघा. डेटा माझ्याकडे आहे.” त्याने चुकीच्या गाडीला पहिलं दार दिलं. बाहेरची पिवळी टेम्पो लाईन पुढे येऊन रॅम्प अडवून उभी राहिली. आतला पॅलेट बाहेरच्या पॅलेटला भिडला. दोन मजूर मध्येच थांबले. एक ऑर्डरचा पिंजरा कलंडून बॉक्स खाली सटकले.

मृणालने डेस्कच्या कडेवर हात ठेवला. “सी-लाइन आधी सोडा. त्यात औषधं आहेत.” “तुला एवढंच येतं—भीती दाखवणं,” प्रणव हसला. त्याने स्क्रीनवर बिनडोक क्लिक केले. चुकीच्या गाडीला परवानगी गेली, पण त्या ड्रायव्हरचं दार अजून बंद. मागून हॉर्न. आतून शिव्या. शीतलची मान डेस्ककडे वळली; स्क्रीनवर लाल लाल थांबा चिन्हं उघडत होती. मृणालच्या फोनवर पुन्हा कॉल चमकला—मावशी. तिने कट केला. दुसरा लगेच. ती कट करत राहिली.

पाच मिनिटांत बंदरासारखा गोंधळ तयार झाला. बी-तीनसमोर उभा पॅलेट उचलणारा जॅक मृतासारखा तिरका; सी-लाइनची ट्रॉली अडकून मागे तीन गाड्या अर्ध्या भरलेल्या; दरवाज्याच्या सेन्सरचा बीप अखंड. प्रणवने घाईत एकाच वेळी दोन रिलीझ देऊन टाकले. समोरचे दोन्ही चालक रॅम्पवर शिरू लागले आणि ट्रॉलीवाला मध्ये अडकला. “अरे थांबा!” रफीक ओरडला. देशमुखकाकांनी एका ट्रॉलीला खांदा लावून वाचवलं. बॉक्स फुटून टेप सुटली. प्लास्टिकच्या बॉटल्स लोखंडावर उड्या मारत फिरल्या.

आता प्रणवचा आवाज बसला. “कोणी तरी या स्कॅनरचं—” तो स्क्रीनकडे झुकला, पण लाल चिन्हं अजून वाढत होती. मृणाल त्याच्याजवळून सरळ रॅम्पच्या कडेला गेली. तिने ट्रॉलीवाल्याचा हात धरून त्याला मागे ओढलं, दुसऱ्या हाताने सी-लाइनचा कागद हिसकावून पाहिला. “रफीक, पिवळी टेम्पो मागे दोन फूट. काका, बी-तीन बंद. शीतल, औषधांची यादी वेगळी.” “कोणी आदेश देऊ नकोस!” प्रणव धापा टाकत तिच्यामागे आला, पण त्याच क्षणी सेन्सर पुन्हा कर्कश वाजला, आणि आतून दुसरा पॅलेट घसरत बाहेर आला. तो थेट तिच्या गुडघ्याला घासून गेला. रॅम्पच्या कडेवर उभा राहून प्रणवने स्कॅनर पुढे केला—हुकूमासारखा नाही, आगीतून वस्तू फेकल्यासारखा. “हे घे. आधी हे थांबव.”

स्कॅनर तिच्या तळहातावर आपटला. त्याच्या गरम प्लास्टिकवर प्रणवच्या घामाची चिकट ओल होती. मृणालने एक सेकंदही वाया घालवला नाही. तिने बारकोड बीप केला, चुकीची रिलीझ थांबवली, मग तिरक्या पॅलेटवर पांढरी पट्टी मारून तो होल्डवर टाकला. “सी-लाइन, पहिलं दार. औषधं आधी. बी-तीन लॉक. पिवळी टेम्पो उलटी. काळी मिनीव्हॅन तयार ठेव.” तिचा आवाज मोठा नव्हता; तो थेट जात होता. रफीकने लगेच हात वर करून चालकाला मागे घ्यायला सांगितलं. देशमुखकाका रॅम्पवरून सरकले. शीतलने वेगळे कागद हातात घेतले. पहिल्यांदाच कोणीतरी प्रणवकडे न बघता हलत होतं.

चळवळ बदलली की आवाज बदलतो. आधीचा गोंधळ तिरका होता; आता प्रत्येक धक्का एका ओळीत बसू लागला. मृणाल रॅम्पच्या कडेने धावत नव्हती; ती जागा बदलत आदेश जोडत होती. “तो जॅक सरळ करा. नाही, आधी डावीकडचा पॅलेट. काका, दार उघडताक्षणी बाहेरचं रिकामं करा. शीतल, औषधांचं शिक्कामोर्तब माझ्याकडे.” दोन मिनिटांत सी-लाइन बाहेर निघाली. तिच्यामागची काळी मिनीव्हॅन रॅम्पवर अचूक बसली. एकेक ट्रॉली, एकेक पॅलेट, एकेक दार. स्क्रीनशिवायही क्रम दिसू लागला.

प्रणव पुन्हा आवाज सावरून बोलू लागला. “हो, तेच मी सांगत होतो—” पण त्याच्याच चुकीने अडकून बसलेला चालक रॅम्पवरून उतरता उतरता त्याच्याकडे पाहून म्हणाला, “साहेब, आधीपासून मॅडमचं ऐकलं असतं तर अर्धा तास गेला नसता.” जवळच्या मजुराने पडलेले बॉक्स उचलताना प्रणवला स्कॅनर मागायचा हात पुढे केला, पण स्कॅनर मृणालच्या पकडीत होता. ती आता औषधांची यादी, बाहेरची गाडी, आतला पॅलेट, दाराचा सेन्सर—सगळं एका नाडीवर धरून होती. प्रणवच्या गळ्यातील पट्टी छातीवर आदळत होती; तो फक्त तिच्या मागे फिरत राहिला.

दहा मिनिटांत पहिली रांग सुटली. ट्रॉलींच्या चाकांचा किरकिरा आवाज मागे गेला. उरलेला ताण मात्र जाड झाला—कारण आता सगळ्यांना दिसत होतं कोण चालवतंय आणि कोण फक्त बसलं होतं. मृणालने स्कॅनर कंबरेला अडकवला आणि डेस्ककडे वळली. प्रणवही झटकन पुढे सरकला. “ठीक आहे, आता मी घेतो,” तो म्हणाला, जणू आत्ताच झालेलं फक्त थोडं उधार काम होतं. त्याने खुर्चीच्या पाठीला हात लावला.

मृणाल थांबली नाही. ती डेस्कसमोर आली, त्याचा हात खुर्चीवर असतानाच दुसऱ्या बाजूने सरकून बसली. तिच्या बसण्याचा आवाजच अंतिम होता—लोखंडी खुर्चीचा एक जड घास. प्रणवने पुढे केलेला हात हवेतच राहिला. “उठ, मला लॉगिन—” ती स्क्रीनकडे पाहत म्हणाली, “तुझं लॉगिन थांबवलं. पुढचं माझ्यावर.” “तुला अधिकार नाही.” “आत्तापर्यंतचा उशीर, फुटलेला माल, चुकीची दोन रिलीझ. सगळं वेळेसकट नोंद होईल. दार पाच उघडा.” शेवटचं वाक्य तिने प्रणवला नव्हे, रफीकला दिलं.

दार पाच उघडलं. बाहेरचा चालक तत्काळ मागे घेत आलेल्या ट्रॉलीकडे लागला. शीतलने शिक्कामोर्तबाची फाईल मृणालच्या डाव्या हाताला सरकवली; प्रणवच्या बाजूला नाही. देशमुखकाकांनी पुढच्या गाडीचा क्रमांक तिच्याकडे उच्चारला. प्रणवने एकदा तरी स्क्रीनकडे हात टाकायचा प्रयत्न केला. मृणालने त्याच क्षणी स्कॅनरची दोरी डेस्कवर ओढून स्वतःकडे घेतली आणि न बघताच म्हणाली, “हात लावू नकोस. मी परवानगी देईपर्यंत तू फक्त पडलेले बॉक्स मोज.”

जवळच उभा असलेला मजूर हसला नाही; फक्त लगेच प्रणवकडे फुटलेल्या मालाच्या पेटीकडे बोट दाखवलं. तेच जास्त वाईट होतं. प्रणवचा चेहरा करडा पडला. “मृणाल, ड्रामा करू नको. वर विचारतील.” “विचारू दे.” ती झपाझप क्रम देत राहिली. “काळी व्हॅन सुटा. बी-तीन अजून बंद. औषधांची दुसरी बॅच पुढे. काका, पावती.” तिचा आवाज डेस्कवरून बे-भरल्या जागेत गेला आणि परत काही मागितलं नाही. समोरची हालचाल तिच्या लयीत येत राहिली. प्रणव पुन्हा काही बोलायला गेला, पण त्याच वेळी दुसऱ्या चालकानेच त्याला अडवत विचारलं, “साहेब, बॉक्स कुठे ठेवू? मॅडमने होल्ड म्हटलंय.” तो प्रश्न प्रणवकडे नव्हता; त्याच्या चेहऱ्यावरून घसरून गेला.

त्याच्या परवान्याची पट्टी डेस्कच्या कोपऱ्याला अडकली आणि वाकडी ओढली गेली. त्याने ती सोडवता सोडवता पुन्हा खुर्चीजवळ येण्याचा प्रयत्न केला. मृणालने डोळे स्क्रीनवरून न हलवता उजवा हात पुढे केला. “आयडी.” तो थबकला. “कशासाठी?” “आत्ताच्या शिफ्टचा तात्पुरता प्रवेश संपला. पडताळणी होईपर्यंत बाहेरील नोंद.” शीतलने लगेच बाजूचं रजिस्टर तिच्या हाताशी आणून ठेवलं. देशमुखकाकांनी शब्द न बोलता डेस्कभोवतीची छोटी फट बंद केली. प्रणवने एक क्षण कोणाचा तरी आधार शोधला; कुणी नजर उचलली नाही. अखेर त्याने गळ्यातली पट्टी काढली. ती तिच्या पुढे ठेवताना प्लास्टिकची पट्टी डेस्कवर टणक आवाज करत आपटली.

मृणालने आयडी रजिस्टरवर ठेवला, त्यावर वेळ लिहिली, आणि पुढच्या क्षणी दुसऱ्या गाडीचा क्रमांक घेतला. प्रणव अजून तिथेच उभा होता, पण जागा त्याची राहिली नव्हती. फुटलेल्या बॉक्सजवळ गुडघे टेकून दोन मजूर मोजणी करत होते; त्यांच्यात तिसरा म्हणून त्यालाच खाली वाकावं लागलं. डेस्कवरून आलेला प्रत्येक आदेश त्याच्या डोक्यावरून जात थेट इतरांकडे पोचत होता. उधार घेतलेला अधिकार इतक्या पटकन सुटला की त्याच्याकडे राग दाखवायला सुद्धा मोकळी जागा उरली नाही.

फोन पुन्हा थरथरला. या वेळी आईचा छोटा संदेश—“काकांना काय सांगू?” मृणालने उत्तर टाइप केलं नाही. तिने फक्त स्क्रीनच्या बाजूला फोन उलटा ठेवला, पुढची रिलीझ दिली, आणि म्हणाली, “आज उशीर होईल. पण काम माझ्या हातात आहे.” मग तिने रजिस्टरचं पान सरकवलं, प्रणवचा आयडी त्यावर दाबून ठेवला, आणि कंट्रोल डेस्कवरील कन्सोलसमोर स्वतःची बोटं नेली. तिचं लॉगिन तिच्या बाजूला बसलं होतं. तिने स्पर्श केला, आणि स्क्रीन तिच्या हाताखाली उघडली.