शेवटी त्यांनाच माझे हात लागले

पहिला गरम डबा अर्धा बाहेर आलेल्या ट्रॉलीवरच अडकून राहिला आणि प्रसादने हात उंचावून ओरडलं, “थांबा! पास माझ्याकडे आहे. कुणीही बे उघडायचा नाही.” लोडिंग बेसमोर तीन ट्रॉली रांगेत खिळल्या. वाफ, तेल, प्लास्टिक शीटचा वास, आणि आतून येणाऱ्या शहनाईच्या आवाजावर मागच्या गल्लीतला आरडाओरडा चढला. मुक्ता दरवाज्याच्या कडेला उभी होती. तिच्या गणवेशाच्या बाह्या दिवसभराच्या घामाने सुरकुतल्या होत्या; खिशातून डोकावणाऱ्या मेट्रो-कार्डचा कडा झिजून पांढरा पडला होता. ती पुढे झाली, “पहिली गोडाची गाडी नाही. आधी फराळ, मग सूप. वरच्या मजल्यावर वधूपक्ष बसलाय—”

“तुला सांगितलं ना, तू सध्या बाजूला.” प्रसादने तिच्या हातावरच लॅमिनेटचा डिस्पॅच पास आपटला आणि परत स्वतःच्या छातीला लटकवला. “आज शैला काकूंचा कार्यक्रम आहे. चूक परवडणार नाही. मी पाहतो.”

शैला काकू थोड्या अंतरावर उभ्या होत्या, साडीचा पदर कोपरावर चढवून. त्यांच्यामागे दोन आत्या, एक मेकअपवाली मुलगी, आणि वरपक्षाचा एक पुतण्या मागच्या दरवाजातून डोकावत होते. नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं नव्हतं इथं, पण कोण कोणाच्या ओळखीने वर येतो, कोणाला पुढे करतो, हे सगळ्यांना कळत होतं. मुक्ता या सेवा क्षेत्रात चार वर्षं उभी होती; आज मात्र तिच्यासमोर तिचीच जागा काढून घेतली होती.

उजव्या बाजूची थंड साठवण उघडी राहिली होती. मुक्ता कडेतूनच म्हणाली, “रोहन, ती निळी ट्रॉली मागे घे. नाहीतर रायता गरम होईल.” रोहन थोडा हलला. प्रसादने लगेच चिडून बोट दाखवलं, “मी सांगतोय ना! कुणी तिचं ऐकायचं नाही.”

तरी रोहनने एका क्षणापुरतं मुक्ताकडे पाहिलं. तिनं दोन बोटांनी खालच्या दरवाज्याकडे खूण केली. तो अर्धा थांबला, अर्धा वळला, आणि कमीतकमी साठवण बंद तरी करून आला. इतकाच तिचा पहिला छोटा घाव बसला—ती पासशिवाय होती, पण खोळंब्याची पहिली फट तिच्या इशाऱ्याने पडली.

प्रसादने लाल खडूने फळ्यावर “मजला ३ – स्टार्टर” असं लिहिलं आणि गोडाच्या डब्यांची ट्रॉली आधी सोडली. मुक्ताच्या घशात शब्द रापून उभे राहिले. “ती तिसऱ्या मजल्याची नाही. ती मंडपाच्या मागच्या रिसेप्शनसाठी—”

ट्रॉली निघून गेली. दोन मिनिटांतच वायरलेसवर करकर आली. “बे, ऐकताय का? वर गोड आलंय, स्टार्टर नाही. पाहुणे बसलेत. शैला ताई विचारतायत.” आवाजातली घाबरट चिरा सगळ्यांनी ऐकली. मागच्या कडेला उभ्या आत्यानं ताबडतोब फोन कानाला लावला. चेहऱ्यावरचं पावडरचं सौजन्य निसटलं.

प्रसादने चेहरा वाचवण्यासाठी लगेच दुसरी ट्रॉली ढकलली. यावेळी त्याने पिवळ्या टॅगची भाजी मंडपात पाठवली, जी खरंतर जैन काउंटरसाठी राखलेली होती. मुक्ता दाराच्या चौकटीवरची यादी पाहत होती. ती यादी तिनंच सकाळी बदलली होती—कारण वरपक्षाने शेवटच्या क्षणी दोन काउंटर उलटवले होते. प्रसाद त्या बदलाच्या वेळी शैला काकूंबरोबर फोटोवाल्याशी मांडवात उभा होता.

“पिवळं टॅग उजवीकडे नाही, डाव्या काचदार हॉलला,” ती चावूनच म्हणाली.

“तू फक्त पॅकिंग पाहा,” प्रसाद फुत्कारला.

मग तिसरी करकर आली. “जैनमध्ये काजू-कांदा कोण पाठवलं? इथं गोंधळ झालाय. लगेच थांबवा!” या वेळी सुरक्षा-कॅबिनचा गणेशच मागच्या गल्लीत धावत आला. “वरून माणसं खाली येतायत. नातेवाईक बेपर्यंत येतायत.”

शैला काकूंचा चेहरा एकदम कडक झाला. “प्रसाद, काय चाललंय हे? वधूच्या मामांनी दोनदा विचारलं.”

प्रसादने पास छातीवर दाबून धरला, पण त्याचा आवाज पहिल्यांदा थरथरला. “लहानसा गोंधळ आहे, काकू. होईल.”

मुक्ता पुढे आली. “लहानसा नाही. तिसऱ्या मजल्याचं क्रम बदललंय. जैन ट्रॉली परत फिरवा. गोडाची ट्रॉली खाली थांबवा. आणि मंडपाच्या डाव्या जिन्यानेच स्टार्टर वर पाठवा. उजवा लिफ्ट फुलांनी अडला आहे.”

“तुला कसं माहीत?” वरपक्षाचा पुतण्या सरळच विचारून बसला.

मुक्ता त्याच्याकडे पाहिलीही नाही. “कारण मी सकाळी दोन्ही लिफ्टमध्ये सामान अडकलेलं काढलं.”

इतक्यात उजव्या बेचं शटर अर्धं खाली यायला लागलं. बाहेरून बर्फाची पेटी आणणारी गाडी आली होती. आतल्या ट्रॉली आणि बाहेरची पेटी दोन्ही मधेच अडकणार होत्या. रोहन घाबरून दोन्हीकडे पाहू लागला. प्रसाद वायरलेस कानाला लावून ओरडत होता, पण कोणी काय उचलायचं, कुठे मोकळं करायचं, हे त्याच्या तोंडूनच बाहेर येत नव्हतं.

“प्रसाद!” शैला काकूंचा आवाज आता कुजबुज नव्हता. “थांबव ना ते!”

एक सेकंद. मग दुसरा. शटर खाली येत राहिलं.

प्रसादने वळून मुक्ताकडे पाहिलं. त्या नजरेत तिरस्कार नव्हता; तो परवडण्याइतका मोकळा वेळ त्याच्याकडे उरला नव्हता. घाईने त्याने वायरलेस तिच्या छातीवर ढकलला, पासची दोरी गळ्यातून काढून तिच्या हातात चिरकली, आणि फक्त एवढंच म्हणाला, “कर मग. लवकर.”

मुक्तानं दोरी मुठीत अडकवली. “रोहन, जैन ट्रॉली मागे. गणेश, बाहेरचं शटर अर्ध्यावर थांबव. बर्फाची पेटी डाव्या पट्टीने आत घ्या. सुरेश, लाल टॅगची दोन ट्रे हातात घेऊन जिन्याने वर. लिफ्ट नाही. आणि कुणीही गोड वर ढकलायचं नाही जोपर्यंत मी सांगत नाही.”

ती आतल्या छोट्या टेबलाजवळ जाऊन बसली नाही; उभीच राहिली. पण फळा तिच्या बाजूला वळला. तिने खडूने दोन शब्द पुसले, तिसरा बाण मारला, आणि ट्रॉलीवरच्या टॅगांना पुन्हा क्रम दिला. वायरलेसवर तिचा आवाज सपाट गेला, “तिसरा मजला, स्टार्टर तीन मिनिटं. जैन काउंटर दुरुस्तीत. कोणी पाहुण्यांसमोर झाकण उघडू नका.”

दारं उघडली, बंद झाली, पुन्हा उघडली. आधी एक ट्रॉली गेली, मग हातगाडी, मग बर्फाची पेटी सरकली. प्रसाद मधेच उभा राहून “हो, हो” करत राहिला, पण लोकांची नजर आता त्याच्याकडे थांबत नव्हती. रोहनने पुढचा प्रश्न थेट मुक्तालाच विचारला, “हिरवा टॅग कुठं?” तिनं हात न वाया घालवता डावीकडे खूण केली. सुरेशने परत येताना तिच्या पायाजवळ रिकामी ट्रे ठेवली आणि पुढची आज्ञा वाट पाहू लागला.

दोन मिनिटांनी करकर पुन्हा आली, यावेळी आवाज शांत होता. “स्टार्टर पोचलं. वर चालू आहे.” मुक्ताने फक्त “ठीक” म्हटलं. शैला काकू दूरूनच बघत होत्या. त्यांचा पुतण्या आता प्रसादच्या खांद्यामागे नाही, तर फळ्याजवळ उभा राहून टॅग वाचत होता.

प्रसादने तेव्हाच स्वतःला सावरायचा प्रयत्न केला. चेहरा परत कडक करून तो बेच्या कडेला आला. “बस, आता मी घेतो.” त्याने हात पुढे केला. “पास दे. पुढचं मोठं कन्साइनमेंट माझ्या कॉलवर जाईल.”

मुक्ताने त्याच्याकडे पाहिलं. त्याच्या तळहातावर तुपाचे डाग, बाहीवर थोडा गोडाचा पाक, आणि आवाजात परत आणलेला हुकूम. तिच्या हातात पासची प्लास्टिक कडा घामाने ओलसर झाली होती. पुढच्या ट्रॉलीवर चांदीच्या झाकणाखाली मुख्य जेवण होतं—वरपक्षासाठी राखीव, उशीर झाला तर थेट लग्नमंडपात नाव जाईल असं.

“हिरवा नाही,” ती रोहनला म्हणाली, जणू प्रसाद मधेच नव्हताच. “पांढरा टॅग आधी. वधूपक्षाची टेबलं रिकामी आहेत.”

प्रसादने झटका देऊन तिच्या हाताला स्पर्श केला. “मी म्हणालो ना, दे इथं.”

मुक्ताने हात मागे घेतला नाही. तिने पासची दोरी सरळ स्वतःच्या मनगटाभोवती एक फेरा मारला. हालचाल छोटी होती, पण बेच्या मधल्या जागेत ती सगळ्यांना दिसली. गणेशचं शटर पकडलेलं हात घट्ट झालं. रोहनने ट्रॉलीवरचा ब्रेक सोडायचा का नाही, म्हणून एक क्षण थांबून तिच्याकडेच पाहिलं.

प्रसादचा चेहरा बदलला. “तुला समजतंय का, कोणाचा कार्यक्रम आहे हा?”

“म्हणूनच.” तिचा आवाज थंड होता. “म्हणून पास आता चुकीच्या हातात जाणार नाही.”

वायरलेसवर वरून पुन्हा आवाज फुटला, यावेळी घाईने. “मुख्य पंगत बसली. पाच मिनिटं नाहीत.”

प्रसादने लगेच गर्दीकडे वळून म्हटलं, “हिरवा पाठवा. मोठं टेबल वरपक्षाचं आहे.”

“चूक.” मुक्ताने फळ्यावर खडू आपटला. “हिरवा चौथ्या फेरीला. आधी पांढरा—वधूपक्ष. मग केशरी—ज्येष्ठ मंडळी. वरपक्षाला मुख्य डिश गरम ठेवायची आहे, थांबेल. रिकामी पानं ज्यांच्या समोर आहेत त्यांच्याकडे आधी जातं.”

शैला काकूंनी दूरूनच विचारलं, “मुक्ता, खात्री आहे?”

मुक्ताने मान हलवली नाही, शपथ घेतली नाही. तिने फक्त ओरडलं, “रोहन, पांढरा सोड.”

रोहनने ब्रेक उचलला. ट्रॉली हलली.

प्रसाद झपकन पुढे आला आणि ट्रॉलीची दांडी पकडली. एका क्षणात चाके तिरपी झाली; वरचा एक स्टीलचा वाट्यांचा खोकाही घसरून पडला. झाकणं आपटली, दोन वाट्या फिरत शटरजवळ जाऊन थांबल्या. सगळ्यांच्या नजरेसमोर खरं नुकसान झालं. पंगतीची वेळ, कुटुंबाचा मान, आणि याच्या मध्ये प्रसादच स्वतः उभा.

“हात काढ,” मुक्ताने यावेळी खाली, अगदी जवळून म्हटलं.

तो हटला नाही. उलट अधिक कडक दिसायचा प्रयत्न करत म्हणाला, “माझ्याशिवाय काही हलणार नाही.”

मुक्ताने वायरलेस डाव्या खांद्याला अडकवला, उजव्या हाताने त्याची बोटं दांड्यावरून एकेक करून सोडवली, आणि दुसऱ्या हाताने पासचं लॅमिनेट उघड्या डोळ्यासमोर उचललं. मग ती ट्रॉलीसमोर अर्धा पाऊल जाऊन उभी राहिली. “माझ्या कॉलवर,” ती स्पष्ट म्हणाली, “पांढरा बाहेर. गणेश, डावा मार्ग मोकळा. सुरेश, पडलेलं झाकण उचल आणि मागे हो.”

प्रसादने “थांबा!” म्हणून पुन्हा ओरडलं, पण या वेळी आवाज एकटाच राहिला. रोहनने ट्रॉली सरळ केली. गणेशने बाहेरचा माणूस मागे ढकलला. सुरेशने झाकण उचलून भिंतीला टेकवलं. ट्रॉली तिच्या पायाजवळून पुढे गेली. त्याच क्षणी वायरलेसवर वरून तडक उत्तर आलं, “पांढरा मिळाला. पुढची फेरी तयार ठेवा.”

बेच्या कडेला उभ्या दोन आत्या एकमेकींकडे पाहून शांत झाल्या; त्यांच्या फोनचे कॅमेरे खाली गेले. शैला काकूंनी प्रसादकडे नाही, तर फळ्याकडे पाहिलं. वरपक्षाचा पुतण्या सरकून बाजूला झाला; मध्ये मुक्तासाठी रस्ता मोकळा झाला. प्रसाद अजून काही बोलणार होता, पण त्याच्या पायाजवळ पडलेल्या वाटीचा पाक बुटाच्या टोकाला लागला होता आणि तोच बघत तो अर्धा थांबला.

मुक्ताने वेळ वाया घालवला नाही. “केशरी तयार. गोड खालीच रोखा. जैन परत तपासा. कुणीही टॅग न बदलता हात लावू नका.” तिने फळा स्वतःकडे आणखी अर्धा फूट ओढला. प्रसादचा हात हवेतच राहिला.

मुख्य जेवणाची पुढची फेरीही तिच्याच क्रमाने गेली. यावेळी कोणी तिला विचारलं नाही की खात्री आहे का. लोक फक्त टॅग बघून, तिचा आवाज ऐकून हालले. प्रसाद बेच्या कडेला उभा राहून कधी ट्रॉलीकडे, कधी शैला काकूंकडे पाहत राहिला; त्याचा हुकूम परत येईना, आणि त्याहून वाईट म्हणजे त्याची गरजही उरली नाही.

शेवटची करकर मागच्या क्रॉस-लेनमध्ये उभी असतानाच आली. दोन्ही बे बंद होत होते. लांबच्या धातूच्या भिंतीवर जुना पुसट आरशासारखा चकाकणारा डाग होता; त्यात तिचा घामेजलेला चेहरा आणि मनगटाला अडकलेला पास चमकून गेला. तिने वायरलेस तोंडाशी नेला. “अंतिम फेरी सोडली. मागचा मार्ग बंद. उरलेलं थेट थंड साठवणीत.” मग बटण सोडलं. क्लिक झालं. करकरती स्थिरध्वनीची रेघ दोन श्वास टिकली आणि साफ होत गेली.