जिचा खर्च थांबवला, लाईन तिच्याकडे वळली

“अहो, तिला इथं उभी ठेवू नका—राखीव स्वागतमार्ग वरपक्षासाठी आहे,” राहुल भोसलेनं हात पुढे करून मृणालचा रस्ता सरळ गाड्यांच्या धुरात ढकलला. लाल गालिच्याच्या सुरुवातीला उभा असलेला मुलगा ताबडतोब मागे सरकला, आरतीचं ताट वळलं, आणि मृणालच्या हातातली अर्धवट दुमडलेली पावती पुन्हा चुरगाळली गेली. त्या पावतीवर तिच्या जुन्या निळ्या पेनाचा शाईचा डाग होता—मागच्या तीन महिन्यांत कोणकोणत्या आगाऊ रकमा तिनं भरल्या, त्याची स्वतःसाठी ठेवलेली खूण.

ड्रॉप-ऑफ लेनवर गाड्यांची रांग अडकली होती. फुलांनी मढवलेल्या कमानीखालून पाहुणे उतरले की दोन्ही बाजूचे नातेवाईक चेहऱ्यावर हसू चिकटवून पुढे सरकत होते. मुंबईतल्या मोठ्या हॉटेलच्या त्या कडेला, जिथं आतला झगमगाट आणि बाहेरची धावपळ एकमेकांच्या अंगावर येत होती, तिथं मृणालला मुद्दाम मधोमध थांबवण्यात आलं होतं. दुखण्याची खरी जागा गालिचा नव्हती; हा कार्यक्रम तिच्या आईच्या बाजूचा मान वाचवण्यासाठी तिनं उचलला होता. सेवा क्षेत्रात दिवसाचे बारा-बारा तास काम करून, बोनस मोडून, पुरवठादारांशी शब्द पक्का करून.

“राहुल, बाजूला हो,” ती शांतपणे म्हणाली.

तो हसला. “तू? स्वागतक्रम ठरवणार? मनीषा काकू, बघा ना, मी आधीच सांगितलं होतं. कामात पैसे घालणं वेगळं, प्रोटोकॉल वेगळा. इथून समीरची टीम जाईल. मृणाल, तू आत साइड एन्ट्रीने जा.”

मनीषा काकूंच्या चेहऱ्यावरचं कुंकू चमकलं, पण आवाज कुजबुजीतच राहिला. “आता वाद नको, लोक बघतायत.”

लोक खरोखर बघत होते. वरपक्षातले दोन काका, मुंबई मेट्रोने थकून आलेल्या मावश्या, राहुलचे ऑफिसमधले शर्टातले मित्र, जाधव नावाचा द्वारव्यवस्थापक, फुलांचे काम करणारे मुलगे—सगळे ज्याच्या आवाजात खात्री आहे त्याच्याकडे झुकत होते. राहुलनं ती झुकणारी गर्दी उचलून आपल्या बाजूला लावली.

“जाधव, ऐका,” तो अधिक मोठ्यानं म्हणाला, “तिच्या बाजूचे लोक सध्या थांबवा. चार गाड्या आधी आमच्या. राखीव उतरण्याची कडी फक्त वराच्या कुटुंबासाठी उघडा.”

जाधवने ताबडतोब मान हलवली. शिट्टी वाजली. एक पांढरी दोरी आडवी ताणली गेली. मृणालच्या मामाची कार समोर येऊन उभी राहिली तरी तिला हात दाखवून मागच्या ओळीत थांबवलं. मामीच्या चेहऱ्यावरचा प्रसाधनाचा पातळ थर चिडीत ताणला गेला. “म्हणजे आम्ही बाहेरच उभं राहायचं?”

“सूचना आहेत,” जाधव कोरडं म्हणाला.

तो क्षण पाहून राहुलला आणखी बळ आलं. “आणि स्वागताच्या प्लेट्स, पाण्याच्या बाटल्या, छत्र्या—सगळं समीरकडे द्या. एकच केंद्र हवं. गोंधळ नको.”

समीर, जो आतापर्यंत राहुलच्या खांद्यामागे सावलीसारखा उभा होता, पुढे सरकून मुलांच्या हातातून ट्रे घेत होता. मृणालच्या हातातून तिनं सकाळी लिहून दिलेली उतरवणीची यादीही त्याने घेण्याचा प्रयत्न केला. “दी, मी बघतो.”

मृणालने यादी मागे घेतली. कागदाच्या पातळ कव्हरचा कोरडा आवाज झाला. “तुला सांगितलं तरच.”

राहुलच्या आवाजात आता उघड अपमान होता. “तू इतकी पझेसिव्ह का होत आहेस? नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं आहे म्हणून तुला वाटतं, लग्नघरात हक्क मिळतो? अजून काही ठरलेलं नाही. आणि इथं माझ्या बोलण्यावर काम चालतं.”

एक-दोन नजरा तिच्या आणि राहुलच्या मध्ये अडकून राहिल्या. नात्याचं नाव कोणी कधी उघडपणे घेत नव्हतं; आज त्यानं ते मुद्दाम कडेला ओढून टांगलं. मनीषा काकूंनी लगेच नजर चुकवली. अपमान अधिक घट्ट झाला—जणू फक्त स्वागतमार्ग नाही, तर तिला सार्वजनिक जागेतून तिची जागाच मागे ढकलली गेली.

मृणालने फोन काढला. राहुल लगेच पुढे झाला. “आता कुणाला फोन करून तमाशा करू नकोस. बुकिंगची कागदपत्रं माझ्याकडे आहेत.”

“खरंच?” तिनं विचारलं.

त्याने जॅकेटमधून पारदर्शक कव्हर बाहेर काढून वर हलवलं. आत काही प्रिंटआउट्स होते, वर हॉटेलचा लोगो. दूरून पाहणाऱ्याला पुरेसं. तोच क्षण तिचा पहिला फटाका झाला. तिनं खाली नजर टाकून जाधवच्या गळ्यातल्या ओळखपत्राकडे पाहिलं, मग लेनच्या शेवटी उभ्या असलेल्या रिसेप्शन डेस्ककडे. तिथं छोट्या काचेच्या बॉक्सजवळ काळं करारफोलिओ पडलेलं होतं. त्यावर तिनं स्वतः सकाळी चांदीच्या क्लिपने चिकटवलेली पातळ पावती अजून अडकली होती.

ती सरळ तिकडे निघाली. जाधवने दोरी आडवी धरली.

“मॅडम, नाही.”

मृणाल थांबली नाही. “तुझ्या व्यवस्थापकाला बोलाव. आत्ताच.”

राहुल हसत तिच्यामागे आला. “त्यांना त्रास देऊन काही होणार नाही. नाव माझं आहे.”

“नाव कोणाचं आहे ते दोन मिनिटांत दिसेल,” ती म्हणाली.

आतल्या कॉरिडॉरमधून सततचा दिव्यांचा किरकिर आवाज येत होता. त्या आवाजातच जाधवने इंटरकॉमवर कुणाला तरी पाचारण केलं. काही क्षणांनी काळ्या सूटमध्ये हॉटेलचा कार्यक्रमव्यवस्थापक देशमुख आला. त्याच्या हातात टॅब नव्हता; तो सरळ डेस्कवरच्या फोलिओकडे गेला. “काय अडचण आहे?”

राहुल बोलायला उघडला, पण मृणालनं आधी आपल्या पिशवीतून एक पातळ फाईल काढली. त्यात बँकेच्या हस्तांतरणांच्या प्रती, आगाऊ पावत्या, आणि शेवटी मूळ स्वाक्षरीचं पान. “आरक्षण कोड एमके-७४१. पेमेंट साखळी तपासा. मुख्य स्वीकारकर्ता कोण?”

देशमुखने फोलिओ उघडलं. राहुलचा चेहरा थोडा कडक झाला. “ते मीच तर—”

देशमुखने त्याला हातानं थांबवलं. फोलिओतून एक पान बाहेर आलं. वर मोठ्या अक्षरात: ‘आगमन उतरणीचा राखीव मार्ग—मालक बाजूच्या निर्देशानुसार.’ खाली देयककर्ता: मृणाल काळे. संपर्क प्राधिकृत: मृणाल काळे. पर्यायी संपर्क रिकामं.

जाधवचा हात दोरीवर सैल पडला.

देशमुखने पुष्टीसाठी रिसेप्शनवरचा अंतर्गत क्रमांक लावला. “हो, आरक्षण एमके-७४१. हो. हो. प्राथमिक प्राधिकृत समोर आहेत.” त्याने फोन कानापासून हलकासा दूर केला, मृणालकडे वळला. “मॅडम, तुम्हीच निर्देश द्यायचे.”

राहुल एकदम जवळ आला. “देशमुख, हे गैरसमज आहे. मी आधीपासून समन्वय करत आहे. माझ्याकडे मेल्स आहेत.”

“समन्वय वेगळा, प्राधिकृत वेगळं,” देशमुख शांतपणे म्हणाला.

तो क्षण लेनभर पसरला. शिट्टी थांबली. मामाच्या कारचं दार अजून अर्धवट उघडंच होतं; आत बसलेली मामी पुढे वाकून पाहत होती. समीरचे हात ट्रेवरच गोठले. जाधवने स्वतः दोरी खाली घेतली.

मृणालने एकच वाक्य दिलं. “माझ्या आईच्या बाजूच्या गाड्या आधी. मामांची कार थेट कमानीखाली. स्वागतताट तिकडे वळवा. आणि वरपक्षासाठी राखीव दुसरी लेन पंधरा मिनिटं बंद.”

“काय?” राहुलचा आवाज फुटला. “ते अशक्य आहे.”

देशमुखने जाधवकडे पाहिलं. “सूचना ऐकल्या ना?”

जाधव लगेच धावला. दोन मुलांनी लाल गालिच्याच्या सुरुवातीचं स्टँड वळवलं. आरतीचं ताट मामीसमोर नेलं गेलं. पाण्याच्या बाटल्यांची खोकी राहुलच्या बाजूवरून उचलून मृणालच्या मामांच्या कारजवळ ठेवण्यात आली. पहिला प्रत्यक्ष वळण इतकं उघड होतं की कोणी शब्द शोधेपर्यंत क्रम बदलला होता.

राहुलने स्वतःला सावरायचा प्रयत्न केला. “मृणाल, ड्रामा करू नकोस. पाहुणे आहेत. आपल्यात बोलून होईल.”

“आत्ताच इथेच होतंय,” ती म्हणाली.

वरपक्षाची काळी एसयूव्ही लेनमध्ये शिरली आणि जाधवने हात दाखवून तिला थांबवलं. “थोडं बाजूला घ्या. मार्ग तात्पुरता बंद आहे.”

एसयूव्हीचा चालक गोंधळला. मागच्या सीटवरून राहुलचे वडील काच खाली करून बाहेर बघू लागले. त्यांच्या मागे आणखी दोन गाड्या अडकल्या. हॉर्नचा एक चिडका आवाज झाला आणि लगेच बंद झाला; कारण समोर कमानीखाली मृणालच्या मामांचं स्वागत सुरू झालं होतं. फोटोवाला तिकडे पळत गेला. नावं पुकारणारा मुलगा घाईघाईनं यादी बदलत होता.

राहुलने कमी आवाजात, दात आवळून विचारलं, “दुसरी लेन उघड. बाबा बाहेर बसलेत.”

“तुझ्या बोलण्यावर काम चालतं, असं तू म्हणालास,” मृणाल म्हणाली. “माझ्या कागदावर लेन चालते.”

त्याने तिच्या हाताला स्पर्श करायला पुढे होताच ती एक पाऊल मागे झाली. स्पर्शाच्या त्या अर्धवट हालचालीने आसपासच्या दोन काकूंच्या नजरा सरळ त्यांच्या हातांवर खिळल्या. नात्याची रेषा पुन्हा स्पष्ट झाली, पण यावेळी तिच्या अटीवर. राहुलने हात खाली घेतला. तो पहिल्यांदा खरोखरच एकटा दिसला.

“ठीक आहे,” तो म्हणाला, आवाज गिळत. “मग माझ्या बाजूच्या वयोवृद्धांना तरी चालू दे. निदान पहिली गाडी.”

देशमुखने उत्तर देण्याआधी मृणालने त्याच्याकडील प्लॅनशीट घेतलं. “सी-रूट उघडा. ज्येष्ठांसाठी बाजूचा उतार. पण मुख्य स्वागतमार्ग माझ्या यादीप्रमाणेच. राहुल भोसले किंवा त्याच्या निर्देशावर आलेली कोणतीही अतिरिक्त कार कमानीखाली आणू नका, जोपर्यंत मी परवानगी देत नाही.”

देशमुखने तेच जाधवला पुन्हा सांगितलं. यावेळी जाधवने मोठ्यानं आवर्जून पुकारलं, “सी-रूट ज्येष्ठांसाठी. मुख्य मार्ग मृणाल मॅडमच्या निर्देशावर.”

त्या एका पुकारण्याने उरलेलं सगळं कोसळलं. समीरने हातातला ट्रे परत मृणालच्या बाजूच्या मुलाला दिला. राहुलच्या मित्रांनी त्याच्याकडे सल्ल्यासाठी बघितलं, पण आदेश तिकडून येत नव्हते. त्याच्या वडिलांच्या गाडीनं बाजूचा उतार धरला; मुख्य कमानीखाली मामीच्या आरतीचे फोटो चालू होते. मनीषा काकू, जे काही वेळापूर्वी “आता वाद नको” म्हणत होत्या, त्या स्वतः मामांच्या कारजवळ जाऊन ओवाळणीच्या फुलांची वाटी धरू लागल्या.

राहुलने शेवटचा डाव टाकला. “कमीतकमी मला स्टेज रिसीव्हिंग लिस्टमध्ये पहिलं नाव ठेव. बाहेर झालं ते झालं.”

मृणालने त्याच्याकडे पाहिलं नाही. “रिसीव्हिंग लिस्टही याच फोलिओतून जाईल.”

ती ड्रॉप-ऑफच्या कडेला उभ्या असलेल्या छोट्या करारटेबलपाशी गेली. टेबलावर काळं फोलिओ, बॉलपेन, आणि पावत्यांच्या पांढऱ्या पानांचा पातळ गठ्ठा होता. दिव्यांच्या घरघरत्या आवाजात कागद पलटताना कोरडा खरखर आवाज झाला. मृणालने देशमुखकडून पेन घेतलं; त्या पेनावर तिच्या बोटाला पुन्हा जुन्या शाईच्या डागासारखाच निळा डबका लागला. तिनं ‘मुख्य स्वागतमार्ग—काळे कुटुंब’ आणि खाली ‘भोसले बाजू—सी-रूट, निर्देशानुसार’ असं स्पष्ट लिहिलं, सही केली, आणि फोलिओ देशमुखकडे सरकवलं.

“हे नोंदवा,” ती म्हणाली. “राहुलसाठी मुख्य मार्ग नाही.”