काउंटर पुन्हा माझ्या हातात

“मृणाल, बाजूला हो,” प्रणवने तिच्या हातातून निळा बॅज हिसकावून काचेच्या काउंटरआड स्वतःच्या छातीला अडकवला, “आज फ्रंट मी सांभाळतो.”

तिच्या बोटांत अजूनही बॅजच्या प्लास्टिकची उष्णता होती. सकाळची धावपळ आधीच सुटली होती; मेट्रो इंटरचेंजच्या बाहेर प्रीपेड ट्रॅव्हल-सेवा काउंटरसमोर लोक वाकडी रांग करून उभे, कुणाच्या हातात तिकीट, कुणाच्या मोबाईलवर QR, कुणी लग्नाला जायचं म्हणून घाईत. मृणालचा कुर्ता खांद्याजवळ सुरकुतलेला; मागच्या रात्रीच्या डबल शिफ्टचा भार अजून देहात बसलेला. तिने मनगटावरची झिजलेली मेट्रो-कार्डची कड नकळत दाबली. काउंटरबाहेरच्या खांबाजवळ शुभदा काकू उभ्या होत्या—साहिलच्या आईच्या मैत्रीण, म्हणजे लग्नाच्या बोलण्यात नाव फिरणारं ते नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं. त्यांनी सगळं पाहिलं.

“फ्रंट तुझं नाही,” मृणालने सपाट आवाजात म्हटलं.

प्रणव हसला. “वरून आदेश आहे. तू मागे जा. दुरुस्ती लेन, प्रिंटर, जे आहे ते बघ. लोकांसमोर वाद नको.”

वरून आदेश. कालपर्यंतचा तोच वाकून नमस्कार करणारा प्रणव, आज सकाळी क्षेत्रप्रमुखांची सही असलेला कागद दाखवून फ्रंट सीटवर बसला होता. कारण? त्याचा मामा विभागीय कार्यालयात. मृणालने एक क्षण काकूंकडे पाहिलं. त्यांच्या चेहऱ्यावर ती ओळखीची मोजणी होती—मुलगी किती सहन करते, किती गिळते, किती खाली उभी राहते.

ती मागे सरकली, पण पूर्ण नाही. काउंटरच्या उजव्या कोपऱ्याला उभी राहून तिने रोख-ट्रे, छपाई मशीन, रूट-फॉर्मचे गठ्ठे आणि स्क्रीनकडे जाणारा केबल-जॉइंट एकाच नजरेत घेतला. “पहिला गट एअरपोर्ट शटलचा आहे. आधी त्यांना सोड.”

“तू शिकवू नकोस,” प्रणव म्हणाला आणि रांगेतल्या चौघांना एकत्र बोलावलं.

दहा मिनिटांत काचेसमोरचा गोंधळ घट्ट झाला. प्रणवने दोन वेगवेगळ्या रूटची पावती एकाच वाहनावर टाकली. पहिली चूक. मागून एक म्हातारे गृहस्थ पैसे मोजत उभे असताना त्याने आधीच भरलेलं डिजिटल बुकिंग पुन्हा रोखीत घेतलं. दुसरी चूक. चालक खिडकीतून मान घालून ओरडला, “साहेब, हा नंबर माझा नाही.” काउंटरवरच्या लोखंडी किनारीवर लोकांच्या नखांचा टकटक आवाज वाढला.

मृणालने शांतपणे सांगितलं, “डाव्या फाईलमध्ये सकाळचा शटल-रजिस्टर आहे. नाहीतर दुहेरी वसुली होईल.”

प्रणवने तिच्याकडे न पाहता हात झटकला. “मला माहितीय.”

मागच्या रांगेतून एका बाईचा आवाज आला, “माझ्या मुलीचं हळद आहे दादरला, अर्धा तास इथे उभं ठेवलंय.” शुभदा काकूंची हनुवटी थोडी उंचावली. त्या समोर आल्या. “मृणाल, तू नाही का इथे बसत नेहमी?”

प्रश्न साधा होता; काटा खोल. प्रणव लगेच काकूंना ओळख दाखवत गोड झाला. “आज थोडं फेरबदल आहे, काकू. व्यवस्थापन.”

मृणालने उत्तर दिलं नाही. तिची नजर स्क्रीनवर अडकली होती. प्रणवने चुकीचा झोन उघडला होता; त्यामुळे पुढचं प्रिंट मशीन लॉक होणार हे तिला दिसत होतं. “तो कोड टाकू नकोस,” ती म्हणाली.

तोच टाकला.

मशीनने किणकिण आवाज केला, पावती अर्ध्यावर अडकली, आणि स्क्रीनवर लाल चौकट चमकली. प्रणवचा चेहरा पहिल्यांदा पडला. मागून रांगेतला एक मुलगा मोबाईल कॅमेरा वर करत म्हणाला, “हे रोजचं आहे का इथे?” काचेवर तिरपा पडलेला ट्यूबलाईटचा प्रकाश, बाजूच्या लिफ्टच्या मळकट आरशात पडलेली लोकांची चिडलेली चेहरेरेषा—सगळं अधिक घट्ट दिसू लागलं.

“मागे हो,” प्रणव दात ओठांत चावत म्हणाला, “मी बघतो.”

“तू बघतोयसच,” मृणाल म्हणाली. “आणि लाइन उभी आहे.”

तो मशीनवर निरर्थक बटणं दाबत राहिला. अर्धी पावती फाटली. चालकांनी बाहेरून पुन्हा हॉर्न वाजवला. एक तरुण वडील चिडून म्हणाले, “बाळाला ताप आहे, आधीच उशीर झालाय.” रोख-ट्रे भरून बसली; नोटा घामाने ओलसर बोटांत चिकटत होत्या. प्रणवने घाईत एका ग्राहकाची सुट्टी दुसऱ्याला दिली. त्या दोघांत वाद पेटला.

मृणालने काउंटरखालच्या बाजूला ठेवलेला लहान टूल-रोल पाहिला—प्रिंटर-जॅम उघडण्यासाठीचा स्क्रूड्रायव्हर, रबर रोलर, कटर, अतिरिक्त रिबन. प्रणवने तो मुद्दाम स्वतःच्या पायाशी ओढून घेतला होता. तिने सरळ हात पुढे केला.

“तो मला दे.”

प्रणवने वर पाहिलं. “कशाला?”

“कारण मशीन तू अडवलंस, आणि ते मी काढणार.” तिचा आवाज मोठा नव्हता, पण रांगेपुढच्या दहा लोकांनी ऐकला. शुभदा काकू अगदी बाजूला सरकल्या. चालक खिडकीतून थांबले. “टूल-रोल दे.”

“मी वरिष्ठ आहे इथे.”

“मग चालू कर मशीन.” तिने हात मागे घेतला नाही.

दोन सेकंद. मग तीन. मशीन पुन्हा लाल किणकिणलं. प्रणवने आजूबाजूला पाहिलं; काचेबाहेरची नजर आता त्याच्यावरून हालत नव्हती. त्याने टूल-रोलवरचं पाऊल हलवलं नाही.

मृणाल वाकली, काउंटरच्या आतल्या अर्धवट उघड्या साइड-गेटमधून हात घालून टूल-रोल स्वतःकडे ओढून घेतला. “साहिल,” ती मागच्या लेनकडे न पाहताच म्हणाली, “रूट-फॉर्म तीनचा गठ्ठा इथे.” ऑफिस बॉय धावत आला. प्रणवने “अरे थांब—” म्हणेपर्यंत मृणालने मशीनचं झाकण उघडलं, अडकलेली पावती सपाट ओढून काढली, रोलर स्वच्छ केला, चुकीचा कोड मागे नेला, आणि स्क्रीनवर योग्य झोन लावला. तिची बोटं थांबत नव्हती. “पुढचा. एअरपोर्ट शटल—दोन जण. आधी ज्यांचं डिजिटल भरलंय ते डावीकडे.”

पहिला ग्राहक तिच्याकडेच वळला.

हा क्षण प्रणवला सर्वात जास्त लागला. कारण कुणी परवानगी विचारली नाही. लोकांनी सरळ काउंटरच्या त्या बाजूला शरीर वळवलं जिथे काम पुढे जात होतं. मृणालने एका नजरेत दुहेरी वसुलीची नोंद अलगद बाजूला काढली, चुकीच्या वाहनावर टाकलेली पावती फाडून योग्य चालकाकडे दिली, बाईच्या मुलीच्या हळदीसाठी दादरचा जवळचा पर्यायी रूट सांगितला. “रोख तिथे ठेवा. उरलेले पैसे इथून.” तिच्या आवाजात ना गोडवा ना राग—फक्त जागेवर बसलेली लय.

प्रणव मध्येच म्हणाला, “सगळे माझ्या विंडोवर—”

कोणी गेले नाही. उलट चालकाने विचारलं, “मॅडम, पुढची चार सीट्स बांद्र्याला?” मृणालने तत्काळ नोंद केली. साहिलने नकळत रजिस्टर तिच्या बाजूला ढकललं. तो छोटा आवाज—जाड वही काचेवरून सरकण्याचा—काकूंनीही ऐकला. कामाचं वजन बाजू बदलत होतं.

प्रणवचा चेहरा घट्ट झाला. “तू नियम मोडतेयस.”

“नियम?” मृणालने पुढचा QR तपासत विचारलं. “मग चुकीचे पैसे घेणं, चुकीचा रूट देणं, मशीन अडवून लाइन थांबवणं—हे कोणत्या नियमात आहे?” तिने समोरच्या म्हाताऱ्या गृहस्थांना उरलेली रक्कम मोजून दिली. “तुमची आधीच भरलेली रक्कम परत दाखल केली आहे. पुढचा.”

शुभदा काकूंनी आता थेट प्रणवकडे पाहिलं. त्यांचा चेहरा तटस्थ होता, पण तोच जास्त अपमानकारक. “वरून आदेश म्हणत होतास ना? वरचे येईपर्यंत ही मुलगीच चालवतेय.”

जणू हाच शब्द कमी पडत होता. त्याच वेळी क्षेत्रप्रमुख देशमुख धापा टाकत आले. बाहेर रांगेचा शेवट जिन्यापर्यंत गेला होता. दोन चालक भांडत, एक ग्राहक फोनवर तक्रार सांगत, आणि काउंटरच्या आत प्रणव उभा पण उपयोगाचा नाही; मृणाल बसलेली नाही, तरी तिच्या हाताखालून रांग हलतेय.

“इथे काय चाललंय?” देशमुखांनी कडक आवाजात विचारलं.

प्रणव लगेच पुढे झाला. “सर, ती मध्ये पडली. मी सांभाळत होतो—”

मशीनने पुन्हा पावती टाकली. मृणालने हात न थांबवता म्हणाली, “सकाळी चुकीचा झोन उघडला गेला. दुहेरी वसुली झाली. तीन रूट थांबले. दुरुस्ती करून रांग हलवतेय. अजून पंचवीस जण बाकी.”

देशमुखांनी एक फेरी नजरेने घेतली. चुकीच्या फाडलेल्या पावत्या, रजिस्टर तिच्या बाजूला, रोख-ट्रे दोन भागांत, ग्राहक तिला प्रश्न विचारत, प्रणवच्या स्क्रीनवर अडकलेली लाल नोंद. लाइनमधून कोणीतरी जोरात म्हटलं, “ज्यांच्याकडे काम चालतं त्यांनाच बसवा!” देशमुखांनी त्या आवाजाकडे पाहिलं नाही. त्यांनी प्रणवकडे पाहिलं.

“बॅज काढ.”

प्रणव गप्प.

“आत्ताच.”

तो दोन क्षण हललाच नाही. मग चेहऱ्यावरची उरलेली कणखरता राखण्याचा प्रयत्न करत त्याने निळा बॅज छातीवरून सोडवला. काचेमागच्या त्या अरुंद जागेत त्याचा हात थोडा थरथरत होता. मृणालने वर न बघता पुढच्या ग्राहकाची माहिती घेतली. देशमुखांनी बॅज त्याच्या हातातून घेतला, सरळ मृणालसमोर धरला. “फ्रंट तू.”

ती तेवढ्यावर थांबली नाही. “सीटही.”

देशमुखांनी प्रणवकडे बोट दाखवलं. “उठ.”

हे खऱ्या अपमानाचं ठिकाण होतं. फ्रंटची खुर्ची मागे सरकताना तिच्या पायांनी फरशीवर खरवड केली. सगळ्यांसमोर. प्रणव उठला. त्याने एकदा शुभदा काकूंकडे पाहिलं; त्यांना नजरा चुकवावी लागली. मृणाल बसली, बॅज छातीला लावला, आणि लगेच म्हणाली, “साहिल, परतीचे सुट्टे इथून. प्रणव, मागच्या लेनमध्ये अडकलेले तीन प्रिंटआउट काढ. आत्ता.”

प्रणव जागेवरच उभा राहिला.

देशमुखांचा आवाज आणखी खाली गेला. “ऐकलंस नाही? मागे जा.”

आता तो गेला. त्याच्या पावलांचा वेग ना वरिष्ठाचा ना विजेत्याचा; काउंटरवरून बाजूला काढलेल्या माणसाचा होता. मृणालने पुढचा फॉर्म उचलला. “दादर हळद—तीन जण, बाहेरचा ड्रायव्हर क्रमांक सहा. आजोबा, तुमची पावती इथे. एअरपोर्ट शटल तयार. पुढचा.”

रांग हलू लागली तेव्हा आवाज बदलतो—चिडचिडीत गोंधळाऐवजी कामावर विश्वास ठेवणारी चटकन् हालचाल. नोटा आता अडकत नव्हत्या, पावत्या सरळ निघत होत्या, चालक योग्य खिडकीकडे वळत होते. देशमुख एक क्षण उभे राहिले, मग बाजूला झाले; त्यांची गरज संपली होती. शुभदा काकू काचेपलीकडून मृणालकडे पाहत राहिल्या. आधीच्या मोजणीऐवजी आता त्यांच्याकडे शब्द नव्हते, आणि तेच पुरेसं होतं.

अर्ध्या तासानंतर फ्रंटचा ताण सुटताच मृणाल उठली. बॅज अजून छातीवर होता. काउंटरमागच्या अरुंद मार्गाने ती दुरुस्ती लेनमध्ये आली—लोखंडी रॅक, उघडी मशीन, रबर आणि शाईचा मिसळलेला वास. भिंतीजवळचा टूल-रोल तिने हातात घेतला. क्षणभर बॅज तिच्या छातीला दाबला गेला; मग तिने तो रोल पुढे ढकलला. चाकांनी सरळ रेषा धरली, आणि दुरुस्ती लेनमध्ये त्यांची चाल पुन्हा खरी लागली.