स्टेजवरच त्याचा मुखवटा फुटला

“मुक्ता, हात लावू नकोस त्या कन्सोलला,” रुद्रने तिच्या मनगटावरून तिची बोटं झटकली आणि काळ्या स्लायडरसमोर स्वतःची खुर्ची ओढून बसला. “पाण्याच्या बाटल्या पुढे दे. वधूपक्ष बसायला येतोय.”

साईड विंगमध्ये आधीच उष्णता अडकली होती. स्टेजवरून निळा प्रकाश पडत होता, पडद्यामागून ढोलकीची तुटक ताली येत होती, आणि कन्सोलजवळच्या टेबलावर चहाचा कप अर्धा थंड होऊन गोल वर्तुळ सोडून बसला होता. मुक्ताच्या गळ्यात लटकणारा प्रवेशकार्डाचा कोपरा घासून पांढरा पडला होता; सकाळपासून तीच वायरिंग, बॅकअप, प्लेलिस्ट, क्यू-शीट सांभाळत होती. तरी नातेवाईकांसमोर तिच्यासाठी प्लास्टिकच्या खुर्चीचा कोपरा आणि “ए, मुलगी” एवढंच उरलं होतं.

“ती मदतनीस आहे का?” वधूची आत्या हळू आवाजात विचारत होती, पण इतक्या हळू नव्हे की ऐकू येऊ नये.

रुद्रने ऐकू जाईल अशा आवाजात उत्तर दिलं, “सेवा क्षेत्रात आहे ना. थोडं सिस्टिमचं काम बघते. पण आजचा मुख्य सेटअप मी घेतोय. फॅमिली इव्हेंट आहे.”

मुक्ताने बाटल्यांचा क्रेट उचलला. तिच्या खिशात अजूनही सकाळी उशिरा परत दिलेली स्टोअररूमची चावी टोचत होती. समीरनेच ती चावी तिच्या हातात ठेवली होती—“तुझ्याकडेच सुरक्षित”—असं म्हणत. ते नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं होतं, पण आज समीर स्टेजपलीकडे फक्त वराचा चुलतभाऊ दिसत होता; तिच्या डोळ्यात पाहण्याचीसुद्धा त्याची हिंमत कमी झाली होती.

ती बाटल्या ठेवून परत वळली, तोवर रुद्र तिच्या लॅपटॉपला बाजूला सरकवत होता. “हे घरचं फोल्डर-शोल्डर राहू दे. मी माझ्या ट्रॅकवरून चालवतो. क्लीन फील येईल.”

“तुझ्या ट्रॅकमध्ये वधूच्या प्रवेशाचा क्यू नाही,” मुक्ताने सरळ सांगितलं. “दुसऱ्या मिनिटाला लाईव्ह माइक उघडला तर फीडबॅक येईल. सेंटर फिल भरलेला नाही.”

“मला शिकवू नकोस,” तो हसत म्हणाला. “कालपासून दोन रिहर्सल मी घेतल्या. तू फक्त बॅकअपवर बस.”

पुढच्या क्षणी त्याने तिची खुर्चीच मागे ढकलली. ती प्लास्टिकच्या खुर्चीच्या कोपऱ्याला पाय अडखळून थांबली. दोन क्रू मुलांनी नकळत आपापली नजर खाली घातली. पहिला धक्का तिथेच झाला—तो तिची सीट घेऊन बसला, आणि कोणीही तिला परत बसायला सांगितलं नाही.

मावशीने मागून आवाज दिला, “मुक्ता, इकडे ये, पाहुण्यांना चहा पोचव. कामाच्या वेळेला चेहरा नको दाखवूस.”

मुक्ताने मावशीकडे पाहिलं, मग कन्सोलच्या पडद्यावर. लोड बार हिरवा होता, पण रुद्रने चुकीचा ऑक्स रूट उघडला होता. ती दोन पावलं पुढे आली. “हा पाठचा स्पीकर बंद ठेव. नाहीतर—”

त्याने तिच्यासमोर हात उभा केला. “बस्स. जास्त नाटक करू नकोस.”

त्याच क्षणी स्टेजवर वधूची चुलतबहिण नृत्याच्या ओपनिंगसाठी मध्यावर आली. संगीत सुरू झालं, आणि पहिल्याच बीटवर कर्णकर्कश शिट्टीसारखा फीडबॅक हॉलभर उडाला. पहिल्या रांगेत बसलेल्या काकांनी कान झाकले. मागच्या एलईडीवर व्हिडिओ थरथरला. नृत्य थांबलं. रुद्रने घाईत दोन चुकीचे स्लायडर खाली ओढले; त्याने मुख्य ट्रॅकच गुदमरवला. स्टेजवर उभ्या मुलींच्या चेहऱ्यावर रिकामं अंधुकपणं उतरलं.

“काय करताय?” कार्यक्रम संयोजक निलेश धावत आला. “पाच मिनिटांत वधूपक्षाचा एन्ट्री ड्राय-रन आहे!”

“माइकची प्रॉब्लेम आहे,” रुद्र लगेच म्हणाला. “हॉलचं अॅकॉस्टिक खूप वाईट आहे. मी बघतो.”

मुक्ता आधीच कन्सोलकडे झुकली होती. “माइक नाही. तू सीन फाइल बदललीस.”

“हात मागे!” रुद्रचा आवाज यावेळी उघड अपमानाने भरला होता. “तू आता कन्सोलपासून दूर. समजलं?”

समोर उभ्या असलेल्या समीरने एक पाऊल टाकलं, मग तिथेच अडकला. त्याच्या आईने त्याचा हात धरून खाली ओढला. “इथे भांडण नको. लोकं बघतायत.”

लोकं खरंच बघत होती. पडद्याच्या फटीतून स्टेजकडे डोकावणारे चुलत भाऊ, फोनवर रेकॉर्ड करणाऱ्या बहिणी, आणि निलेशकडे देहाने झुकलेले पुरवठादार. मुक्ता आता त्या गर्दीत अधिकच छोटी दिसायला हवी होती. पण पडद्यावरचा क्यू-मीटर तिच्या डोळ्यांसमोर थरथरत होता; कोणत्या चॅनलवर गोंधळ आहे ते तिला ऐकू येत होतं.

निलेशने रुद्रकडे हात पसरला. “मग लगेच चालू कर.”

रुद्रने मोठ्या थाटात हेडफोन घातले, दोन बटणं दाबली, आणि “चेक” म्हणून माइक उघडला. लगेच पुन्हा तीक्ष्ण शीळ उठली, यावेळी अधिक मोठी. एका स्पीकरमधून थरथरता घरघर आवाज आला आणि स्टेजच्या उजव्या बाजूचं मॉनिटर पूर्ण काळं झालं.

आता धक्का दिसत होता. एक छोटा मुलगा घाबरून रडायला लागला. एलईडीची पट्टी अर्धी विझली. रुद्रचा हात हवेतच अडकला.

मुक्ताने निलेशकडे पाहिलं. “एक टेक चेक दे. मला तीस सेकंद.”

रुद्र वळला. “नाही. ती फक्त फाइल्स—”

“तोंड बंद ठेव!” निलेश पहिल्यांदा त्याच्यावर ओरडला. कारण समोरून वधूचे मामा, काका, आणि सजलेल्या साड्यांतल्या बायका साईड विंगकडे चालत येत होत्या. “आत्ता जो चालू करेल, तो करेल. कोणाकडे चालतंय?”

मुक्ताने उत्तर दिलं नाही. तिने रुद्रच्या खुर्चीच्या पाठीत हात ठेवून ती एक इंच बाजूला सरकवली. तो अडवायला पुढे आला, पण निलेशने त्याच्या छातीसमोर हात धरला. “सोड.”

मुक्ता बसली. तिच्या बोटांनी सलग चार हालचाली केल्या—फीडबॅकचा चॅनल म्यूट, चुकीचा ऑक्स बंद, मुख्य दृश्यफाइलऐवजी बॅकअप सीन लोड, आणि उजव्या मॉनिटरचा सुरक्षित रूट. तिने डोळे वर न करता स्टेजकडे ओरडलं, “माइक बंद. फक्त ट्रॅक. क्यूवर उभं राहा.”

तीन सेकंद.

मग ढोलकीची स्वच्छ ठोकी आली. उजव्या बाजूचं काळं मॉनिटर उजळलं. व्हिडिओ सरळ बसला. बास स्थिर, आवाज मोकळा, ना शीळ, ना घरघर. स्टेजवरची मुलं आश्चर्यानेच मोजणी धरत नाच सुरू केला. त्या तुटलेल्या क्षणात फरक इतका उघडा होता की कुणाला स्पष्टीकरणाची गरजच उरली नाही.

रुद्रच्या चेहऱ्यावरचं खात्रीचं हास्य आधी गायब झालं, मग तो कन्सोलकडे झुकून निरर्थकपणे एक नॉब फिरवू लागला. मुक्ताने त्याचा हात हलक्याच धक्क्याने दूर केला. “स्पर्श करू नकोस. अजून सीन लॉक झालेला नाही.”

तो एक शब्दही बोलला नाही. त्याने पहिल्यांदाच खोलीत आपली जागा गमावलेली दिसली.

मावशीची मान जरा पुढे आली. “अगं, तुला हे—”

“मुक्ताला विचारा,” निलेशनेच मध्ये कापलं. “पुढचा प्रवेश कोणत्या क्यूवर घ्यायचा?”

हा दुसरा धक्का होता. प्रश्न तिच्याकडे वळला, सार्वजनिकरीत्या. समीरच्या आईने स्वतःचा पल्लू घट्ट धरला. वधूचा मामा, जो आत्तापर्यंत रुद्रभोवती फिरत होता, कन्सोलकडे वाकून म्हणाला, “मुली, स्क्रीनवर फोटोस्लाइड आधी आणि मग जिवंत प्रवेश का?”

मुक्ताने पटकन लेआउट उघडलं. “कारण पायऱ्यांवर गर्दी होईल. पहिल्यांदा फोटो, मग लाईट कट, मग प्रवेश. नाहीतर व्हिडिओवर सावल्या पडतील.”

“जसं हिला म्हणायचं तसं करा,” तो म्हणाला.

क्रू मुलाने रुद्रच्या हातातून वायरचा गुंता घेतला आणि मुक्ताच्या बाजूला ठेवला. दुसऱ्याने तिच्यासाठी अडकलेली हेडफोनची जोडी उचलून टेबलावर ठेवली. एकाने प्लास्टिकची खुर्ची तिच्या मागे सरकवली; पण ती उभीच राहिली. कन्सोलवर तिची मालकी बसली होती. रुद्र मात्र त्या खुर्चीशिवायच उभा राहिला.

“माझ्या सिस्टीमशिवाय हे सगळं चालणार नाही,” तो शेवटचा आधार धरत म्हणाला.

मुक्ताने त्याच्याकडे न पाहता उत्तर दिलं, “ही सिस्टीम तू आणलेली नाहीस. फाइल्स मी बनवल्यात. बॅकअप मी ठेवला. तू फक्त नाव घेत होतास.”

त्याने निलेशकडे पाहिलं, मग समीरकडे, जणू कुणीतरी त्याच्या वतीने जुना मान राखेल. पण समीरची नजर आता कन्सोलवर खिळली होती; त्याच्या बोटांत स्वतःच्या गाडीची चावी फिरत होती आणि ती फिरणंही थांबलं होतं.

“मुक्ता,” निलेशचा आवाज या वेळी सरळ विनंतीत उतरला, “मुख्य प्रवेश, जोडप्याचा डान्स, आणि ज्येष्ठांचा आशीर्वाद—हे तुझ्या हातात. पाच मिनिटांत सुरुवात. प्लीज.”

विनंती ऐकू यावी इतक्या जवळ आता नातेवाईक उभे होते. इतक्या वर्षांत मुक्ताला त्यांच्या समोर नावानं एवढ्या स्पष्टपणे कुणी बोलावलं नव्हतं. तिच्या खिशातली स्टोअररूमची चावी तिने काढून टेबलावर ठेवली. “ती मला आता नको. पण कन्सोलला कोणी हात लावणार नाही. मी सांगितल्याशिवाय नाही.”

निलेशने ताबडतोब मान डोलावली. “कोणी हात लावणार नाही.”

रुद्रने पुन्हा एकदा मध्ये येण्याचा प्रयत्न केला. “मी स्टेजवरून कॉल देतो—”

“तू साईडला हो,” निलेश थेट म्हणाला. “आणि काहीही जोडू नकोस.”

ते वाक्य लागलं. समोर दोन काकू थांबून उघड बघत होत्या. रुद्रने स्वतःचा आयडी कार्ड सरळ केला, जणू तोच त्याचा उरलेला आधार. पण त्याला जागा कुठे उरली होती? कन्सोलजवळ नाही, स्टेजवर नाही, निर्णयात नाही.

पडद्याच्या पलीकडून शहनाईसारखा सिंथ उगवला. मुक्ताने पटकन मुख्य दृश्य उघडलं, लाईट्सचा फेड मॅप पाहिला, व्हिडिओ-फाइलचा शेवटचा मार्कर तपासला. उजव्या अंगठ्याने ती संगीताचा उंचावणारा भाग धरत होती, डाव्या हाताने प्रवेश प्रकाशाचा वेळ. “पायरी रिकामी ठेवा,” ती स्टेज मॅनेजरला म्हणाली. “वराची आई दोन सेकंद उशिरा सोडा. कॅमेऱ्याची फ्रेम भरू द्या.”

“ओके,” स्टेज मॅनेजरने तत्परतेने उत्तर दिलं. आता तो तिच्याकडून आदेश घेत होता.

मुख्य प्रवेश सुरू झाला. प्रथम पडद्यावर जुन्या छायाचित्रांचा स्लाइड उघडला—लहानपण, शाळा, घरचा गॅलरीतला वाढदिवस. नातेवाईकांचा पहिला मृदू हशा आला. त्या क्षणी मुक्ताने हलकासा फेड घेतला; हॉल अंधुक झाला; पुढच्या बीटवर मधला मार्ग सोनसळी प्रकाशाने उजळला. वर-वधू समोर आले. शहनाईतून ताल ढोलक्याच्या ठोक्यावर बसला. एकही सावली पडद्यावर चढली नाही. एकही माइक शीळला नाही.

रुद्रने तडक स्टेजच्या बाजूने एका वायरकडे हात घातला—कदाचित स्वतःला उपयोगी दाखवण्यासाठी, कदाचित शेवटचा घोटाळा टाळल्याचं श्रेय घ्यायला. मुक्ताने नजरेच्या टप्प्यातच पाहिलं. तिने कन्सोलवरून इंटरकॉम उघडला. “हात मागे.”

दोन शब्द. पण स्टेज मॅनेजरने लगेच रुद्रचा मनगट धरून त्याला बाजूला केलं. रुद्र मागे सरकला. तिथेच त्याचा समतोल गेला; पडद्यामागच्या रिकाम्या केसवर त्याचा पाय आदळला. धपकन् आवाज झाला. कुणी धावून त्याला सावरलं नाही. स्टेज मात्र एक क्षणही डळमळलं नाही.

मुक्ताच्या डोक्यात आता कुणी नव्हतं—ना मावशी, ना समीर, ना तिरक्या नजरा. फक्त क्यू. जोडप्याचा पहिला फिरकीचा ठेका, मग उबदार अंबर लाईट, मग आजोबांच्या आशीर्वादासाठी माइक दोन नंबरवर, पण उघडायचा नेमका वाकून नमस्कार होताच. तिने प्रत्येक चाल वेळेच्या धाग्यावर बसवली. वृद्ध आजोबांचा आवाज उघडला तेव्हा तो स्वच्छ, गोल, भारदस्त बाहेर आला. हॉलच्या शेवटच्या टेबलापर्यंत पोचला. कोणी “जोरात” म्हणावं लागलं नाही.

मावशीचा चेहरा मुक्ताला दिसला—पहिल्यांदाच कामाच्या मुलीकडे न बघता निर्णयाच्या माणसाकडे पाहणारा. समीर तिथेच उभा होता, पण आता त्याचं उभं राहणं काही अर्थाचं नव्हतं. हा क्षण त्याच्याकडून जात नव्हता; तो आधीच तिच्या हातात आला होता.

“ज्येष्ठांचा ग्रुप, तयार,” मुक्ताने शांतपणे सांगितलं. “तिसऱ्या बीटवर चालू.”

तीन बीट्स. फेड. प्रकाश. चाल. आवाज. पडदा. स्क्रीन. सगळं तिच्या बोटांच्या पाठोपाठ चाललं. स्टेजने तिचं ऐकलं; हाच सार्वजनिक पुरावा होता. रुद्रची गरज प्रत्येक स्वच्छ क्षणासह कमी होत नव्हती—ती उघडपणे शून्य होत होती.

शेवटच्या आशीर्वादानंतर तिने जोडप्याच्या डान्सचा ट्रॅक पुन्हा उचलला, पण यावेळी आवाज थोडा खाली ठेवला, जेणेकरून हॉलचा उत्साह दृश्यावर बसेल, सिस्टिमवर नाही. तिच्या डाव्या हाताने एलईडीचा उजेड स्थिर ठेवला; उजव्या हाताने मुख्य स्लायडर उंच नेला. पातळ हिरव्या पट्ट्या स्क्रीनवर भराभर चढल्या, शिखराला स्पर्श करून लगेच तिच्या आदेशाने नितळ खाली उतरल्या. मुक्ता त्या स्लायडरवरून बोटं अलगद उचलली. स्क्रीन तशीच उजळती राहिली. मागे सगळं गोठलेलं होतं.