एका टेस्टने सगळं उघड केलं #2

“मृणाल देशमुख—बॅकअप कन्सोलवर थांबा,” स्वयंसेवक मुलाने तिच्या हातातला निळा लॅनयार्ड झटकन पलटवला आणि पांढऱ्या स्टिकरवर काळ्या पेनाने ‘राखीव’ खरडलं. समोरच मुख्य डेमो टेबलावर तिचं नाव असलेली छापील पाटी काढून राघव सानेसमोर ठेवली गेली. पहिल्या रांगेच्या कडेला बसलेल्या तिच्या आईने ते अगदी डोळ्यांसमोर पाहिलं; वडिलांच्या गुडघ्यावर ठेवलेला चहाचा कागदी कप थंड होत वर्तुळ सोडत होता.

मृणाल एक क्षण हलली नाही. पहाटेपासून मुंबई लोकल, मग मेट्रो, मग कॉलेजच्या हॉलपर्यंतची धाव अजून खांद्यांत अडकली होती. तिचा लॅनयार्ड जुना, कडांवर दुमडलेला, वारंवार वापराने मऊ पडलेला. त्या लॅनयार्डने तिला या स्पर्धेच्या प्रात्यक्षिक फेरीपर्यंत आणलं होतं—रात्री सेवा क्षेत्रात नोकरी करून, सकाळी कोड लिहून, आणि घरी अनघा काकूंच्या तिरक्या नजरा सहन करून. आज जिंकली तर पुण्यातल्या इन्क्युबेशन अनुदानाची संधी होती. हरली तर “मुलीच्या हट्टाला किती पैसे घालवणार?” हेच पुन्हा जेवणाच्या ताटात पडणार होतं.

“हे चुकीचं आहे,” ती आयोजकाजवळ जाऊन म्हणाली.

आयोजकाने फारच सरावलेल्या चेहऱ्याने उत्तर दिलं, “राघवचा लाईव्ह प्रेझेन्स चांगला आहे. जजेसना फ्लो लागतो. तू बॅकएन्डवर राहा. काही अडकलं तर सपोर्ट कर.” ‘सपोर्ट’ म्हणताना त्याने हाताने तिला मुख्य टेबलापासून बाजूच्या आयलच्या कडेवर ढकलल्यासारखी जागा दाखवली—एक अरुंद स्टूल, तारांचा गुंता, आणि प्रोजेक्टरच्या उष्णतेत उभं राहायचं अवघड अंतर.

पहिलं छोटं बक्षीस तिथेच दिसलं. मृणालने वळताच मुख्य स्क्रीनशी जोडलेली अॅडॅप्टर केबल अर्धी बाहेर आलेली तिला दिसली; तिने काही न बोलता ती घट्ट बसवली. समोर राघवने माईकजवळ हसत हात हलवला, जणू जोडणी त्यानेच वाचवली. पण पहिल्या रांगेत बसलेला समीर, जजेसच्या टेबलामागचा तांत्रिक समन्वयक, तिच्याकडे पाहून एक सेकंद थांबला. त्याने नोंदवहीत पेन मारलं. खोलीत कोणाला कळलं नाही; मृणालला कळलं.

राघवला गर्दी ओळखत होती. मागच्या वर्षीच्या व्हिडिओ मुलाखती, चकचकीत प्रोफाइल, दोन स्टार्टअप कार्यक्रमांचे फोटो. तो समोर उभा राहिला की लोक सुरक्षित बाजूने त्याच्याच नावाकडे वळत. “आज आपण रिअल-टाइम ट्रॅफिक रिस्पॉन्स मॉड्यूल पाहणार आहोत,” तो म्हणाला. “स्केलेबिलिटी हा मुख्य मुद्दा आहे.” त्याच्या मागे प्रोजेक्टरवर तिची कोडरचना उघडली होती, पण स्क्रीनवरील विंडो क्रम चुकीचा होता. त्याने फक्त स्लाइड्स पाठ केल्या होत्या, बांधणी नाही.

मृणाल आयलच्या कडेला उभी राहून त्याच्या हातांची गडबड पाहत होती. त्याने डेमो डेटासेट लोड करण्याऐवजी कालची चाचणी फाईल उघडली. कॅशे साफ केलेलं नव्हतं. तो जजेसकडे बघून आत्मविश्वासाने बोलत होता, पण कन्सोलवरील निर्देश त्याला वाचतच नव्हते. समोर बसलेल्या तिच्या आईने ओढणीची घडी घट्ट केली. अनघा काकू बाजूच्या खुर्चीत कुजबुजल्या, “मंचावर बोलणंही येायला हवं. फक्त हुशारीनं काय होतं?”

राघवने मृणालकडे न पाहताच हात मागे केला. “बॅकअप, लॉग्स तयार ठेव.”

ती पुढे गेली नाही. “तू चुकीची फाईल उघडली आहेस.”

तो हलकेच हसला, माईकपासून ओठ न हलवता. “मी सांभाळतो.”

जजेसमधला निखिल पुढे झुकला. “लाईव्ह राऊंड आहे. प्री-कॉम्प्युटेड आउटपुट चालणार नाही.”

राघवने लगेच दुसरी विंडो उघडली. यावेळी संपूर्ण इंटरफेस गोठला. स्क्रीनवर फिरणारं चिन्ह अडकलं. मागच्या रांगेतल्या विद्यार्थ्यांची कुजबुज आयलमधून पुढे सरकली. त्याने की-बोर्डवर दोनदा जोरात बोटं आपटली, मग कन्सोल बंद करून पुन्हा सुरू करण्याचा प्रयत्न केला. वेळ मोजणाऱ्या डिजिटल घड्याळावर अंक लाल होत गेले.

“रीसेट नको,” मुख्य परीक्षकांनी कठोर आवाजात सांगितलं. “ज्याचं आहे त्याने इथूनच वाचवायचं.”

राघवच्या चेहऱ्यावरचा रंग तिथेच उतरला. स्क्रीन काळी झाली, मग अर्धवट उघडलेल्या टर्मिनलमध्ये एरर ओळी झरू लागल्या. त्याने पहिल्यांदाच मृणालकडे नीट पाहिलं. त्या नजरेत आदेश कमी, घाई जास्त होती.

“मृणाल,” समीरचा आवाज आयलमधून सरळ आला, “तू बॅकएन्ड लिहिलं आहेस?”

राघव मध्येच म्हणाला, “ती फक्त इंटिग्रेशन—”

मृणालने त्याचा अडवलेला हात बाजूला सारला. “की-बोर्ड सोड.”

तो एक क्षण चिकटून राहिला. मग प्रोजेक्टरच्या उष्णतेत त्याच्या बोटांमधला ताण सैल पडला. त्या एका छोट्या हँडओव्हरमध्ये खोलीचा श्वास अडकला.

ती स्टूलवर बसली नाही; उभी राहूनच तिने टर्मिनल समोर ओढलं. पहिली कमांड—कॅशे साफ. दुसरी—डेटासेटचं योग्य मार्गदर्शक जोडणं. तिसरी—फेल झालेल्या थ्रेड्स बंद. तिचा आवाज माईकशिवायही स्पष्ट होता. “ही चाचणी फाईल आहे. लाईव्ह फीड इथे आहे. क्यू ब्लॉक झालाय कारण चुकीच्या इनपुटवर रिट्राय लूप फिरतोय.” तिने स्क्रीनवर कर्सर हलवला, दोन ओळी काढल्या, एक अट बदलली. प्रोजेक्टरवर कोड जिवंत होताना दिसत होता; तिने काहीही लपवलं नाही.

आयलच्या कडची मुलं आधी शांत झाली. मग पहिल्या रांगेतले जजेस पुढे झुकले. निखिलने आपल्या फाईलमधला पेन थांबवला. समीरने राघवकडून माईक घेऊन टेबलावर ठेवला; आता बोलण्यापेक्षा काम दिसत होतं. मृणालच्या आईच्या चेहऱ्यावरची अडचण हळूहळू विस्मयात बदलली. अनघा काकूंनी पहिल्यांदाच कुजबुज थांबवली.

राघवने स्वतःला सावरायचा प्रयत्न केला. “हा भाग आपण—”

“आता नाही,” निखिलचा आवाज सरळ पडला.

मृणालने लॉग्स उघडले, प्रत्यक्ष फीडवर तीन वाहन-मार्ग एकदम सोडले, मग लोड वाढवत नेला. स्क्रीनवर अडकलेला नकाशा अचानक हलू लागला—लाल रेषा हिरव्या होत गेल्या, जिथे अडथळे होते तिथे मार्ग आपोआप बदलले, प्रतिसाद वेळ बाजूच्या पट्टीवर खाली उतरू लागला. तिने शेवटी सर्वांत अवघड परिस्थिती टाकली—एकाच वेळी पूल बंद, सिग्नल विलंब, आपत्कालीन वाहनाला प्राधान्य. राघवने आधी स्लाइडवर दाखवलेला दावा इथे जिवंत झाला; पण आता त्याच्यावाचून.

“वेळ,” मुख्य परीक्षक म्हणाले.

मृणालने घड्याळ न पाहता शेवटची चाल केली. “फेलओव्हर लोकलवर नाही ठेवायचा. सेंटर क्यू पडली तरी एजंट्स जिवंत राहतात.” तिने एंटर दाबलं. नकाश्यावरील अडलेले तीन चिन्ह एकामागोमाग एक मार्ग बदलून पुढे सरकले. प्रतिसाद वेळ उजव्या कोपऱ्यात स्थिर झाला. लाल अंक हिरव्या मोजदादीत उतरले.

तेव्हा खोली थांबली.

कुणी टाळ्या वाजवल्या नाहीत. त्याची गरजच उरली नव्हती. पहिल्या रांगेत बसलेले दोन प्राध्यापक एकमेकांकडे न पाहता थेट मृणालकडे पाहत होते. तिच्या वडिलांनी थंड झालेला कप उचलायचा विसर पडला; कपाखाली टेबलावरचा चहाचा ओलसर वर्तुळ अधिक गडद झालं. राघव अजून मुख्य टेबलाजवळ उभा होता, पण त्या टेबलाचा मालक राहिला नव्हता. त्याचा माईक समीरच्या बाजूला शांत पडला होता.

निकाल लावायला फार वेळ लागला नाही. हॉलच्या बाजूला परिणामफलकाजवळ लोक लवकर जमा झाले, जणू ज्याने क्षणभरापूर्वी सगळ्यांना चुकवलं होतं त्या दृश्याची लेखी साक्ष हवी होती. पांढऱ्या कार्डावर स्पर्धकांची नावे लिहून गुण टाकले जात होते. मृणाल आयलच्या मार्गानेच तिकडे गेली; मुख्य वाटेतून नव्हे. तिच्या लॅनयार्डची दुमडलेली पट्टी छातीवर शांत पडली होती.

राघव आधीच परिणामफलकाजवळ उभा होता, चेहरा धुतल्यासारखा फिका. आयोजक त्याच्या कानाशी काहीतरी म्हणत होता—“प्रेझेंटेशन वेटेज,” “कम्युनिकेशन”—असली उरलेली दोरं पकडण्याचा शेवटचा प्रयत्न. मृणाल थांबली. मुख्य परीक्षकांनी भरलेलं कार्ड हातात घेतलं, पिन लावली, आणि ते फलकावर घट्ट खोचलं.

१. मृणाल देशमुख — ९२ २. राघव साने — ७४

अंक वरच्या दिव्याखाली उजळून बसले.

आयोजकाने लगेच वाकून काही सांगायचा प्रयत्न केला, “एक मिनिट, अंतिम नोंद—”

“नोंद झाली,” समीरने कार्डाच्या खालच्या कोपऱ्यावर अधिकृत शिक्का मारला. आवाज कोरडा, सपाट. त्या शिक्क्याने राघवकडची शेवटची बोलण्याची जागा बंद झाली.

राघवने पहिल्यांदा मृणालला नावाने हाक मारली. “मृणाल, ऐक ना. मी... मंचावर तुझं नाव घ्यायचं ठरवलं होतं.”

ती त्याच्याकडे वळली. गर्दी, नातेवाईक, जजेस—सगळे तिथेच होते. “लाईव्हमध्ये घ्यायला हवं होतं,” ती म्हणाली.

तो अजून एक पाऊल पुढे आला, आवाज खाली. “आपण एकत्र—”

मृणालने परिणामफलकावरील कार्डाचा खालचा कोपरा स्वतः बोटाने नीट सरळ केला, पिन पुन्हा घट्ट दाबली, आणि उजळ आकड्यांकडे एकदा पाहून आयलच्या दिशेने निघाली. फलकावर कार्ड सरळ बसलं होतं; ९२ आणि ७४ हे अंक दिव्याखाली तस्सेच तेजाने धरून राहिले.