त्यांचाच डेमो त्यांना संपवून गेला

“सई, ते केस इथे ठेव आणि बाजूला हो,” डॉ. विराज मोहितेंनी तिच्या हातातून उपकरणाचं काळं केस जवळजवळ हिसकावून घेतलं. सईच्या तळहातावर तिच्या प्रवेश-कार्डची झिजलेली कड टोचत होती. साइड विंगच्या काचेआड मुख्य प्रात्यक्षिक मंचावर प्रकाश पडत होता; इथं मात्र प्लॅस्टिकच्या खुर्चीच्या कोपऱ्यावर तिच्यासाठी जागाही नव्हती. विराजच्या आईनं, मोत्याच्या साडीत उजळून, मोठ्याने म्हटलं, “आमच्या विराजचं आजचं सादरीकरण बघा. मुंबईतला सर्वात तरुण स्टार कन्सल्टंट.”

सईनं काही उत्तर दिलं नाही. तीन रात्रींची कॅलिब्रेशन लॉग, सेंसर ड्रिफ्टची नोंद, आणि जुन्या यकृत-स्कॅन प्रोटोकॉलचा दुरुस्त क्रम तिच्या डोक्यात तंतोतंत बसला होता; पण मंचावर नाव फक्त विराजचं होतं. तिच्या वडिलांनी तिच्या शिक्षणासाठी गिरगावचं जुनं घर गहाण ठेवलं होतं, आणि आज मोहिते कुटुंबाच्या नजरेसमोर ती केवळ “तंत्रज्ञ मुलगी” होती—जिचं नाते रोहन जाधवसोबत नातेवाईकांना माहिती असलेलं नातं म्हणून घराघरांत पोचलं होतं, पण मान मात्र अजून दारातच थांबवली जात होती.

रोहन, विभागप्रमुखांचा पुतण्या, दरवाज्याजवळ थांबला. त्यानं हलक्या आवाजात विचारलं, “तू मुख्य डेस्कवर का नाहीस?” विराज आधीच वळला. “कारण आज वरिष्ठ बोलतील, कामगार नाही.” त्यानं माईक-टेस्ट करणाऱ्या मुलाला हातानं खूण केली. “डेमो-टेबल साफ. फक्त डॉक्टर टीम.” मग तो सईकडे न पाहताच म्हणाला, “जर लागलं तर तुला बोलवू.”

तेवढ्यात पहिला अडथळा आला. निदान-बेमध्ये मॉड्यूल बसत नव्हतं. स्क्रीनवर लाल चौकोन चमकला—“कॅलिब्रेशन मिसमॅच.” विराजनं हसत म्हणायचा प्रयत्न केला, “छोटा ग्लिच आहे.” पण टेक्निकल रांगेत आधीच दोन कनिष्ठ डॉक्टर, देणगीदार ट्रस्टचे लोक, आणि विराजची मावशी उभी होती. मशीनची ट्रे पुन्हा बाहेर आली. दुसऱ्यांदा. तिसऱ्यांदा.

सईनं केसचं लॉक उघडं पाहिलं. आतली राखीव प्रोब-हेड चुकीच्या स्लॉटमध्ये दाबलेली होती. तिनं पुढे हात केला. “हे उलट बसवलंय. थर्मल स्थिरता आधी—” विराजनं सरळ तिच्या मनगटावर हात ठेवून तिला मागे ढकललं. “तू फक्त केस ने-आण करतेस. इथलं क्रम मला शिकवू नकोस.”

तोच मागच्या टेबलावर थंडावलेल्या चहाचा कप हलला; ताटलीवर वर्तुळ राहिलं. नीलिमा प्रधान, विभागाच्या ज्येष्ठ सल्लागार, त्या वर्तुळाकडं एकदा पाहून स्क्रीनकडं गेल्या. “विराज, दुसऱ्या रनमध्ये अजून जास्त ड्रिफ्ट का?” त्यानं लगेच उत्तर दिलं, “सॉफ्टवेअरचा प्रश्न आहे.” सईच्या तोंडातून अडवता न येऊन निघालं, “सॉफ्टवेअर नाही. बेसलाइन मेमरी त्यानं साफ केलीये.”

तीन डोकी तिच्याकडे वळली. विराज खवळला. “तू गप्प बसशील का?” त्याचा आवाज एवढा उंच गेला की काचेआड उभ्या दोन पाहुण्यांनीही इथं डोकावून पाहिलं. सईनं आता आवाज कमीच ठेवला. “तू मागच्या आठवड्यात जुना प्रोटोकॉल डिलीट करून नवा टेम्पलेट चढवलास. पण या मॉडेलला पहिल्या सेशनच्या आधी लोकल रेफरन्स लोड करावं लागतं.”

“पुरावा?” विराजनं हसण्याचा अभिनय केला. “आठवणींवर विभाग चालत नाही.” तो नीलिमांकडे वळून म्हणाला, “मॅडम, आपण पुढे जाऊ. वेळ जातोय.”

सईने एक क्षणही न दवडता निदान-बेच्या बाजूच्या पॅनेलवर बोट ठेवलं. तिच्या नखानं लपलेल्या सर्व्हिस-लॅचची छोटी चांदीची कडी दाबली; पॅनेल सरकलं. तिनं आतल्या राखीव मेमरी-कार्ट्रिजचा निळा टॅब अर्धा सेंटीमीटर बाहेर खेचला, पुन्हा घट्ट बसवला, आणि स्क्रीनच्या खालच्या कोपऱ्यातील “लोकल रेफरन्स” चिन्ह हिरवं झालं. लगेच लाल थरथर थांबली. ट्रेस सरळ रेषेत आली.

विराजच्या चेहऱ्यावरचं हसू जिथं होतं तिथंच अडकलं. नीलिमा प्रधानांनी एक शब्दही न बोलता त्याच्याकडं पाहिलं. देणगीदार ट्रस्टचा वृद्ध अध्यक्ष पुढे सरकला. “हे आत्ताच काय केलं तिनं?” विराजची मान किंचित हलली, पण उत्तर बाहेर आलं नाही. त्यानं पॅनेलकडे पाहिलं जणू पहिल्यांदाच ते अस्तित्वात आहे.

स्क्रीनवर लगेच मागच्या अपूर्ण रनचा लॉग उघडला. चुकीच्या बेसलाइनवर चालवलेल्या क्रमामुळे नमुना “सौम्य” दाखवत होता, पण दुरुस्त रेफरन्स लागताच त्याच डेटावर धोक्याची पिवळी खूण उठली. नीलिमा प्रधानांनी स्क्रीनकडं बोट दाखवलं. “हीच सेटिंग लाइव्ह गेली असती तर चुकीचं वाचन झालं असतं.” आता साइड विंगमध्ये फक्त अडचण नव्हती; खर्च, प्रतिष्ठा, आणि रुग्ण-सुरक्षेचा प्रश्न एका स्क्रीनवर वाचता येत होता.

विराज अजून एकदा सावरायचा प्रयत्न करत म्हणाला, “मी तेच दाखवणार होतो—” सईनं त्याच्याकडे पाहिलंही नाही. तिनं केस उचलून आपल्या बाजूला घेतलं. रोहननं सहजपणे डेमो-टेबलवरील नियंत्रण-फलक विराजसमोरून सरकवून सईसमोर आणला. ही छोटी हालचाल साइड विंगमध्ये जास्त मोठी दिसली. विराजची आई लगेच म्हणाली, “अहो, डॉक्टरला करू द्या ना—” पण तिच्या आवाजात आधीचा गाज नव्हता.

नीलिमा प्रधान सरळ बोलल्या, “डॉ. मोहिते, थांबा. सई, तू रन घे.” त्या शब्दांनी जागेचं वजन बदललं. जी मुलगी पाच मिनिटांपूर्वी प्लॅस्टिकच्या खुर्चीजवळ उभी ठेवली होती, तिच्यासमोर आता सगळ्यांचे डोळे एका रेषेत आले.

सईनं केस पूर्ण उघडलं. आतल्या प्रोब्ज मखमली कप्प्यांत ठेवलेल्या होत्या. तिनं पांढरा प्रोब उचलला, कनेक्टरच्या सोनसळी पिन्स अंगठ्याने सरळ केल्या, आणि निदान-बेमध्ये लॉक बसवला. “राखीव नमुना,” ती म्हणाली. रोहननं सीलबंद टेस्ट-कॅप्सूल तिच्या तळहातावर ठेवली. सईनं त्याची सील प्रेक्षकांसमोर तोडली, कॅप्सूल ट्रेमध्ये ठेवली, आणि क्रमाने तीन पडदे उघडले—उष्णता स्थिरीकरण, लोकल रेफरन्स, खोलीभर प्रोजेक्शनवर दिसणारा जिवंत ट्रेस.

काचेआडचा मंच आता साइड विंगकडेच वळला होता. मोठ्या स्क्रीनवर तिच्या बोटांची हालचाल दिसत होती—वेगवान नाही, घाईची नाही, एकही फाजील हालचाल नाही. तिनं पहिल्या रेषेवर थांबून ट्रेसचा श्वास पाहिला; दुसऱ्या टप्प्यावर रेझोल्यूशन एक पायरीने कमी केलं; तिसऱ्या टप्प्यावर आधी विराजनं वगळलेला सूक्ष्म फिल्टर लावला. ट्रेस ढगासारखा पसरेल असा क्षण आला, आणि पुढच्याच क्षणी रेषा घट्ट होत एक काळा नखरा असलेला उठाव मध्यभागी स्थिरावला.

“हाच खरा सिग्नल,” सई म्हणाली. तिचा आवाज माईकशिवायही पसरला. तिनं लगेच समांतर तुलनात्मक खिडकी उघडली—डावीकडे विराजच्या सेटिंगवरचा गुळगुळीत, भ्रामक सौम्य वाचन; उजवीकडे तिच्या दुरुस्त क्रमावरचा स्पष्ट धोक्याचा उठाव. दोन्ही स्क्रीनवर एकाच नमुन्याचं नाव. एकाच वेळेची नोंद. फरक फक्त हाताचा.

विराज पुढे सरकला. “हे प्रेक्षकांसमोर—” त्याचा आवाज अर्धवट राहिला कारण नीलिमांनी त्याच्या मार्गातच हात उभा केला. सईनं थांबून त्याच्याकडे पाहिलं. “प्रेक्षकांसमोरच हवं. मागच्या फाइलमध्ये नाही.” मग तिनं दुसरा रन घेतला—यावेळी कुठलाही संवाद नाही. फक्त हालचाली. प्रोब बदल, शून्य-समायोजन, ट्रे लॉक, ट्रिगर, निरीक्षण. स्क्रीनवरील सिग्नल मागच्या वाचनाशी जुळून स्थिरावला. एकच निष्कर्ष, दोनदा, सगळ्यांसमोर.

देणगीदार ट्रस्टचा अध्यक्ष खुर्चीऐवजी उभाच राहिला. विराज मात्र पहिल्यांदा बसला—जिथं त्याच्यासाठी आधी राखलेली उंच पाठ असलेली खुर्ची होती, तिथं न बसता बाजूच्या साध्या स्टूलवर. त्याच्या गळ्यातलं ओळखपत्र उलटं फिरलं होतं. त्यानं ते सरळ करायला हात नेला, पण बोटं थबकली. त्याच्याकडे आता समजावण्यासारखं काही उरलं नव्हतं; स्पष्टीकरण देण्याचा अधिकारही जणू त्या स्क्रीननं काढून घेतला होता.

रोहनच्या काकूंनी कुजबुजत विचारलं, “ही मुलगी नक्की कोण?” रोहननं पहिल्यांदाच आवाज उंच केला नाही; तो फक्त स्पष्ट बोलला, “जिच्याशिवाय हे चालत नव्हतं.” इतक्यात विराजची आई सावरून सईकडे आली. “गैरसमज झाला. तू पुढच्या मुख्य सत्रात विराजसोबत—” सईनं तिच्या हातात साइड-विंगची उशिरा परत आलेली प्रवेश-की ठेवली. “उशीर झाला, काकू. माझं नाव सोबत लावायचं असेल तर कामानंतर नाही. कामाच्या वेळी.”

नीलिमा प्रधानांनी आधीच जाहीर केलं, “मुख्य लाइव्ह रन सई ताम्हाणे घेतील.” इतकंच. टाळ्या वाजल्या नाहीत; गरजही नव्हती. कारण मंचावर कुणी कोणाला उचललं नव्हतं—एका स्क्रीननं कोणाचं उधारचं तेज काढून टाकलं होतं.

सई पुन्हा निदान-बेकडे वळली. तिनं अंतिम पुष्टी-क्रम टाइप केला, नमुन्याचा परिणाम लॉक केला, आणि केसचं झाकण अलगद मिटवलं. निदान-बेच्या स्क्रीनवर पुष्ट वाचन स्थिर राहिलं; तिच्या शेवटच्या इनपुटखाली कर्सर थांबला होता.