ఆ అర్ధ అడుగు ముందే
“మధురి, బయటే ఉండు,” అని సరోజ అత్త గ్లాస్ తలుపు అర్ధం మూసేసింది. మధురి చేతిలో చల్లారిపోయిన భోజన పెట్టె, వేళ్ల మధ్య మళ్లీ మళ్లీ విప్పి మడిచిన బిల్లు చీటి. లోపల పెళ్లి రిజిస్టర్ టేబుల్ దగ్గర పేర్లు పిలుస్తున్నారు, కానీ రెండు నెలలు పరుగెత్తి బుకింగులు, అడ్వాన్సులు, అలంకరణ వాళ్లతో గొడవలు అన్నీ చూసిన ఆమే పేరు ఒక్కసారి కూడా వినిపించలేదు. “ఇంటివాళ్లకు మరియు స్నేహితులకు తెలిసిన సంబంధం అంటాం కదా,” సరోజ అత్త లోపలున్న వారితో నవ్వుతూ చెప్పింది, “అందుకే పరిమితి తెలిసి ఉండాలి.” ఆ చివరి మాట మధురి ముఖం మీదే తలుపులా బిగిసింది.
ఆమె వెనక్కి అడుగు వేసే సరికి, రిజిస్టర్ పక్కన నిలబడ్డ అనిరుధ్ తల ఎత్తి చూశాడు. కళ్లతో మాత్రమే. ఆ చూపు కూడా గట్టిగానే ఉంది—పిలుపు కాదు, ఆపివేత కాదు—కానీ అతను తన ఎదుటి ఖాళీ కుర్చీని ఒక అంగుళం పక్కకు జరిపి, పక్కన పడేసిన ఫైల్ కట్టను దిగువ షెల్ఫ్కి దించాడు. ఎవరికీ చెప్పకుండా చేసిన చిన్న మార్పు. మధురికి అర్థమైంది: నిల్చునే అవమానానికి బదులు కూర్చునే చోటు. ఆమె లోపలికి రాలేదు; తలుపు గడప దగ్గర ఆగి, పెట్టెను ఛాతీకి గట్టిగా దగ్గర చేసింది. అతను మళ్లీ రిజిస్టర్ మీదికి వాలి పేరు పలికాడు. కానీ ఆ ఖాళీ కుర్చీ మాత్రం ఆమె కోసం అలాగే ఉంది.
హైదరాబాద్లో సేవా రంగం పనుల్లో గౌరవం కాగితాల మీద ఉంటుంది, నిజంగా కాదు—మధురి అది చాలా ముందే నేర్చుకుంది. బంజారాహిల్స్లోని ఈ ఫంక్షన్ ఆఫీస్కి ఆమె వచ్చిందంటే ఉద్యోగం వల్ల కాదు; పెళ్లి కుదిరినట్టే మాట్లాడిన వాళ్ల ఇంటి పని కాబట్టి. అనిరుధ్ కుటుంబం ఈవెంట్ వ్యాపారం చూస్తుంది, ఆమె కాల్లు పట్టి, సరఫరాదారుల వెంట పరిగెత్తి, మెట్రో ఎక్కి దిగుతూ రసీదులు సర్దుతుంది. మాటల్లో “మన అమ్మాయి,” అవసరంలో “అమ్మాయిని పంపు,” కానీ గడప దాటే సరికి “బయటే ఉండు.”
ఆ రోజు నుంచి ప్రతీ దగ్గరదనం దగ్గరే తెగిపోయింది. కేటరర్ బాక్సులు దిగుతుంటే సరోజ అత్త “మధురి, వెనక మెట్లు వాడు” అంది; ముందరి మార్బుల్ మెట్లు మాత్రం పసుపు చీర కట్టుకున్న అనిరుధ్ అక్క కూతురికి. మధురి వెనక దారిలో పెట్టెలు మోస్తూ వెళ్తుంటే, పై అంతస్తు కారిడార్లో ఎదురుగా వచ్చిన అనిరుధ్ పక్కకు తన్నుకొని వెళ్లలేని ఇరుకులో క్షణం ఆగాడు. అతను గోడవైపు ఒత్తుకొని మార్గం ఇచ్చాడు, ఆమె చేతిలోని బిర్యానీ ట్రే కిందికి వాలకుండా ఒక మూలను తాకకుండా అడ్డం పట్టినట్టుగా చేతి గీత నిలిపాడు. స్పర్శ లేదు. కానీ ఆమె దాటాక కూడా అతని చేయి అదే ఎత్తులో ఒక్క క్షణం నిలిచి, తరువాతే కింద పడింది.
మరుసటి సాయంత్రం శైలజ రిజిస్టర్ మేనేజర్ బుకింగ్ షీట్లు గందరగోళం చేసేసింది. “ఈ తేదీలన్నీ ఎవరు మార్చారు?” అంటూ అందరి ముందూ మధురినే చూడింది. సరోజ అత్త మాట సిద్ధంగా ఉంది. “పని తెలిస్తే సరిపోదురా, స్థానం కూడా తెలుసుకోవాలి.” మధురి మడిచిన రసీదుల కట్ట తీసి పెట్టబోతుండగా, అనిరుధ్ ఆమె చేతి నుంచి తీసుకోలేదు; బదులు శైలజ ముందున్న లెడ్జర్ను తనవైపు లాగి, “మార్పులు నేను చెప్పాను. ఈ తేదీకి చెల్లింపు ఆమె తెచ్చింది కాబట్టి ఈ కాపీలు ఆమె దగ్గర ఉన్నాయి,” అన్నాడు. అంతే. గది మొత్తానికి అది కాపాడటం కాదు, పని సరిచేయడంలా వినిపించింది. కానీ లెడ్జర్ అతని వైపుకి జరగగానే తప్పు దారి కూడా మారిపోయింది. శైలజ పెదవి కొరికింది. మధురి చేతిలో ఉన్న కాగితం సంచిలో డ్రై శబ్దం మ్రోగింది.
ఇది ఏ సంబంధమో బయట వాళ్లు పలకలేదు, లోపల వాళ్లు ఒప్పుకోలేదు. అనిరుధ్ పెళ్లి గురించి మరొక ఇంటి మాటలు నడుస్తున్నాయని నగరమంతా తెలుసుకునేంతలా సరోజ అత్త చూసేది. “మంచి ఇంటి అమ్మాయి,” “వారి సమాజం,” “పెళ్లికొచ్చే డబ్బు,” “స్థిరత్వం”—ప్రతి భోజనపు టేబుల్ మీద మధురి ముందు ఇవే వడ్డించేవి. ఆమె మాత్రం బిల్లు చీట్లు, వంటమనుషుల అడ్వాన్సులు, గిఫ్ట్ ప్యాక్ల లెక్కల్లోనే తన నోరు దాచుకుంది. అనిరుధ్ కూడా ఎవరినీ ఎదిరించలేదు. అదే అతని దుర్గుణమో, అదే అతని నియమమో ఆమెకు చెప్పలేకపోయేది.
ఒక రాత్రి, గచ్చిబౌలిలోని చిన్న గిడ్డంగి నుంచి పూల బుట్టలు తీసుకురావడానికి ఇద్దరే మిగిలారు. షట్టర్ సగం దించబడింది. లోపల గొలుసుకట్టిన బల్బు వెలుతురు, నేలపై చెల్లాచెదురైన తాడులు, మల్లె వాసన. మధురి కింద వంగి బుట్టలోని తడి కాగితాలు పక్కకు తోసింది. అనిరుధ్ ఎదుటికి వచ్చి మరో బుట్ట ఎత్తబోతూ ఆగిపోయాడు. “ఇలా ఇంకా—” అని మొదలుపెట్టాడు. మాట మధ్యలో ఆగింది. మధురి తలెత్తి చూశింది. అతను ఆమెను కాదు, ఆమె పక్కన ఉన్న గడపను చూసాడు; దాన్ని దాటితే వేరే మాట మొదలవుతుందన్నట్టుగా.
“ఇలా ఇంకా ఎంతకాలం?” అని ఆమెనే పూర్తిచేయాలనుకుంది; గొంతు బయటకు రాకముందే బయట నుంచి వేణు “అన్నా, తాళం ఎక్కడ?” అని కేకేసాడు. అనిరుధ్ ఒక్క అడుగు ముందుకు వచ్చి ఆగిన దూరం మళ్లీ వెనక్కు జారిపోయింది. అతను జేబులోంచి తాళం తీసి షట్టర్ గ్యాప్ వైపు చాచాడు. మధురికి కాదు. బయటకి. ఆమె చేతిలోని బుట్ట బరువు ఒక్కసారిగా పెరిగినట్టైంది.
అదే రాత్రి ఇంటికి వెళ్లిన తర్వాత సరోజ అత్త ఆమెకి ఒక చిన్న కీ-చెయిన్ ఇచ్చింది—ఆఫీస్ పై గదికి తాళం. “నమ్మకం ఉంది కాబట్టి కాదు,” అత్త చల్లగా అంది. “ఎవరెక్కడికి రావాలో నేను చెప్తాను. ముందు మెట్లు కాదు. ముందరి గది కాదు. పై రికార్డు గది మాత్రమే. అవసరం అయితే పిలుస్తాం.” నియంత్రణకు ఇచ్చే టోకెన్ అది; సహాయానికి కాదు. మధురి తాళం తీసుకుంది. అప్పుడే తిరిగి ఇవ్వడానికి ఇంకా సమయం రాలేదని అర్థమైంది.
పెళ్లి ఇంటి పెద్ద సమావేశం చివరి వారం వచ్చింది. విజయవాడ నుంచి వచ్చిన వరపక్ష బంధువులు, హైదరాబాద్ నుంచి చేరిన భాగస్వాములు, టేబుల్మీద ఖర్చుల లిస్టు, కింద చల్లారిన టీ గ్లాసులు. మధురి చేసిన ఖర్చుల లెక్కలే అందరికీ అవసరం, కానీ ఆమెకో కుర్చీ ఇవ్వలేదు. సరోజ అత్త ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆమె చేతిలో పెట్టిన బిల్లు కట్టను తీసుకుని, “ఇవి వేణుకి ఇవ్వు. ఇక నుంచి నువ్వు పై గదిలోనే ఉండు. దిగొద్దు. అతిథుల ముందు కలపకపోతే మంచిది,” అంది. ఆ మాటలో పని లేదు, దిగజార్చడం మాత్రమే ఉంది. పక్కనే నిలబడ్డ రెండు మామియళ్లు ఆమెను తల నుండి కాళ్ల వరకు కొలిచిన చూపులు వేసారు.
మధురి ఆ కీ-చెయిన్ను బిగించి పట్టుకుంది. చవక ఇనుము అంచు అరచేతిలో నొప్పి పెట్టింది. క్షణం పాటు ఆమె గతంలా తలవంచి “సరే” అనొచ్చు. బదులుగా ముందుకి వెళ్లి టేబుల్పై తాళం పెట్టింది. లోహం గ్లాస్మీద తగిలి చిన్న శబ్దం చేసింది; గదిలోని పలుకులు దానికోసమే ఒక క్షణం ఆగినట్టయ్యాయి.
“పై గది మీరే తాళం వేసుకోండి,” అంది మధురి. స్వరం పెంచలేదు. “లెక్కలు కావాలంటే ఇక్కడే చెప్తాను. దాచిపెట్టి పని చేయను. గడప చూపించి లోపల పని అడిగితే ఇక రాను.”
సరోజ అత్త నవ్వు చిట్లిపోయింది. “చూడండీ, ఎంత ధైర్యం వచ్చిందో.”
“ధైర్యం కాదు,” మధురి అంది, తాళం నుంచి చేయి తీసుకుంటూ. “అవసరం ముగిసిన చోట నిలబడకూడదని నేర్చుకున్నాను.” అలా చెప్పి ఆమె నిజంగానే ఒక అడుగు వెనక్కి వేసింది. ఎవరి అనుమతికీ ఎదురుచూడకుండా. అదే గదిలో, అదే సాక్షుల ముందే, తనకు కేటాయించిన తక్కువ స్థానాన్ని తిరస్కరించింది.
ఆమె వెళ్లిపోలేదు. అదే అందరినీ ఎక్కువగా గుచ్చింది. మెట్లు దిగే బదులు బయట వరండా గడప దగ్గర నిలబడి ఫోన్ చూస్తున్నట్టుండిపోయింది. లోపల నుంచి పేర్లు, పాత్రల శబ్దాలు, డబ్బు లెక్కించే స్వరాలు. కొంతసేపటికి శైలజ పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, “రేపటి ఉదయం పూజా సామాను ఎంట్రీ ఎవరు చూసేది?” అని లోపల అడిగింది. సరోజ అత్త వేణు పేరు చెప్పబోతుండగా, అనిరుధ్ ముందే రిజిస్టర్ తెరిచి, “మధురి చేసిన లిస్టు ఎక్కడ?” అన్నాడు.
ఎవరో “ఆమె వెళ్తుందట” అన్నారు.
అనిరుధ్ తలెత్తలేదు. “లిస్టు ఆమె దగ్గరే ఉంటుంది. తప్పు లెక్కలు నేను తీసుకోను.”
ఆ మాట గదిని గెలవలేదు. కానీ గడప బయట నిలబడ్డ మధురి శ్వాసను మాత్రం కట్టేసింది. తనను తిరిగి పిలవమని అతను అడగలేదు. తనపై హక్కు చెప్పలేదు. తన పని లేకుండా వాళ్లు తడబడే చోట ఖాళీని మాత్రమే సరిగా చూపించాడు.
రాత్రి మరింత కఠినమైంది. పై అంతస్తు రికార్డు గది దగ్గర నుంచి వరసగా పెట్టెలు దిగుతున్నారు. సరోజ అత్త చివరి ప్రయత్నం అక్కడే చేసింది. “ఆమెకు పైకి రావొద్దని చెప్పాను కదా,” అంటూ మెట్ల కింద నిలబడి వేణుని చూచింది. “ఎవ్వరూ తలుపు తీయొద్దు. రసీదు కావాలంటే కాపీ తీసుకురా. ఆమె తాళం ఇచ్చేసింది కదా.”
మధురి అప్పటికే దిగువ మెట్టు దగ్గరికి చేరింది. చేతిలో చివరి ఫైల్, అందులో సరఫరాదారుల అసలు రసీదులు. అవి లేక రేపటి చెల్లింపులు ఆగిపోతాయి. మెట్ల మధ్యలో నీలి ట్యూబ్లైట్ వెలుతురు; పైన రికార్డు గది అర్ధం తెరచిన తలుపు. సామాన్యంగా అయితే ఆమె వివరణ ఇస్తుంది, అత్తని ప్రసన్నం చేసుకునేందుకు మృదువుగా మాట్లాడుతుంది, ఎవరో కరుణతో తలుపు తెరవాలని ఎదురుచూస్తుంది. ఈసారి కాదు.
ఆమె మూడో మెట్టు దాకా ఎక్కి ఆగింది. ఇంకో అడుగు వేస్తే నేరుగా పై ల్యాండింగ్ మీదకి చేరుతుంది—అత్త పెట్టిన గీత దాటినట్టవుతుంది. కింద సరోజ అత్త గట్టిగా, “వేణు, నిలిపేయ్. ఎవరి గడపో తెలిసి ఉండాలి,” అంది.
మధురి ఫైల్ను ఛాతీకి ఆనించి నిలిచిపోయింది. వేడుకోలేదు. “తలుపు తెరవండి” అనలేదు. అడుగు కూడా వేయలేదు. అదే ఆమె నిర్ణయం. నేను మీ అనుమతి కోసం గడప దాటను; మీ అవమానానికి వెనక్కీ రావను అన్నట్టుగా ఆ అర్ధంలో నిలిచింది.
పై ల్యాండింగ్ నుంచి అనిరుధ్ దిగివచ్చాడు. తొందరగా కాదు; ఏదో పని చూసేందుకు వచ్చినట్టే. అతను చివరి మెట్టుకి రాలేదు. మధురి ఎదుట ఒక మెట్టు ఎత్తులోనే ఆగాడు. కిందనుంచి సరోజ అత్తకు ఆ దూరం సురక్షితంగా కనబడేంత, మధురికి మాత్రం అసాధ్యంగా దగ్గరగా అనిపించేంత. అతను చేయి చాచలేదు. ఫైల్ తీసుకోలేదు. “అసలు రసీదులు కింద ఎవరి చేతికీ ఇవ్వొద్దు,” అన్నాడు, సూటిగా. మాట మధురికే, కానీ వినిపించాల్సింది అందరికీ. తరువాత వేణువైపు చూడకుండా, “పై గది తాళం నా దగ్గర ఉంది,” అన్నాడు.
సరోజ అత్త ఒక్కసారిగా, “అని, నువ్వెందుకు—” అంది.
అతను మధ్యలోనే, చాలా నిస్సత్తువగా, “రేపటి చెల్లింపులు తప్పైతే మీరే చెప్పాలి,” అన్నాడు. అంతే. వాదన కాదు, కానీ నిర్ణయం కదలకుండా నిలిచింది. అతను తలుపు వైపు అర అడుగు తిరిగాడు; మధురికి దారి ఇచ్చినట్టూ, గీతను తన దేహంతో మళ్లీ గీసినట్టూ. దాటమని పిలవలేదు. వెనక్కి వెళ్లమని కూడా చెప్పలేదు.
మధురి శ్వాస గొంతుకి అడ్డంగా తగిలింది. కిందనుంచి చూస్తున్న వాళ్లందరికీ ఇది ఒక చిన్న పని సర్దుబాటు మాత్రమే అయి ఉండొచ్చు. ఆమెకు కాదు. ఇన్ని రోజులుగా ఎవరైనా తలుపు తెరిస్తే లోపలికి వెళ్లమని కాదు; గడప ముందు తనను చిన్నది చేయనివ్వకుండా నిలిపే ఎవరో ఉన్నారని ఇదే మొదటిసారి స్పష్టమైంది.
ఆమె ఒక అడుగు పైకెత్తింది. పూర్తి మెట్టుకి కాదు. అతను ఉన్న మెట్టు కంటే కిందటి అర్ధ మెట్టుపైనే ఆగింది. ఫైల్ను రెండు చేతులతో పట్టుకుని, అతని భుజం పక్కనున్న ఖాళీ గీత దాటి గదిలోని తెరిచి ఉన్న టేబుల్ మీద జార్చింది. ఆమె వేళ్లు కాగితాల అంచునుంచి జారిన వేళ, అతని చేయి కూడా ముందుకు వచ్చింది—తాకే దూరం దాటక ముందే ఆగిపోయి, ఫైల్ కిందపడకుండా మూలను మాత్రమే అడ్డుకుంది. తాకకపోయినా, ఆమె కోసం నిలిపిన స్థలం మాత్రం అందరికీ కనిపించేంత స్పష్టంగా మారింది.
కింద నుంచి ఎవరూ ఏమీ అనలేదు. ఎందుకంటే చెప్పడానికి సరైన మాట దొరకలేదు. ఇది అతిక్రమణలా కనిపించడానికి సరిపోలేదు; నిరాకరణగా కొట్టేయడానికి కూడా ఆలస్యమైంది. సరోజ అత్త స్వరం మళ్లీ రావడానికి ముందు, మధురి తన పని పూర్తిచేసినట్టుగా చేతులు తీసుకుంది. వేడుకోలేదు. కృతజ్ఞత చూపలేదు. మరో మెట్టు కూడా ఎక్కలేదు.
ఆమె తిరిగి దిగడానికి శరీరం తిప్పిన క్షణాన, మెట్ల మూలవంపు గోడపై పడిన వెలుతురు ఇద్దరి నీడల్ని విడిగా పొడిగించింది. మధురి చెప్పు తొను అతని మెట్టుకి కిందున్న అర్ధ అడుగుపైనే ఆగింది. పై మెట్టుపై అతని చెప్పు నిశ్చలంగా. ఆ రెండు నీడలు గోడపై దగ్గరగా వచ్చి, కలవకుండా అలాగే వేరు వేరుగానే నిలిచిపోయాయి.