ఒక పని, రెండు చేతులు

నీళ్లు నిండిన బకెట్ జారిపడేలోపే మధు రెండు మెట్లు ఎగబాకి దాని చెవిని పట్టేశాడు. పసుపు కలిసిన నీరు మెట్లపై చిందర వందరగా పారింది; పై నుంచి “అయ్యో, జాగ్రత్త!” అని ఎవరో అరవగానే, అతడు తన చొక్కా చేతితోనే జారుతున్న వరుసను అడ్డుకున్నాడు. కింద హాల్లో పెళ్లిచూపులా కూర్చున్న బంధువాళ్ల కళ్లన్నీ ఒక్కసారిగా మెట్లవైపు లేచాయి. సాహితి చెయ్యి ఇంకా గాలిలోనే ఉంది; ఆమెకు బకెట్ బరువు మించినట్టే కనిపించింది.

“నువ్వెందుకు పట్టుకుంటావు? లోపల వాళ్లు ఉన్నారు,” అని వసుంధర అత్త మెట్ల కింద నిలబడి ముక్కు చిట్లించింది. మాటలకన్నా ముందే తీర్పు వచ్చింది. మధు చేతికి పాతబడిన ఐడీ ల్యాన్యార్డ్ మడతలేసుకుని ఊగుతోంది; ఉదయం కాలేజీ, మధ్యాహ్నం సేవా రంగం పనివేళ, ఇప్పుడీ ఇంటి పనివేళ—అతని భుజాల మంట చొక్కా మడతల్లో కనిపిస్తోంది. అయినా బకెట్‌ను సూటిగా నిలబెట్టి, “మెట్లు జారుతాయి,” అంతే అన్నాడు. సాహితి ఒక్క క్షణం వంగి, అతడు తోసిన బకెట్ అడుగు కింద పాత తువాలు నెట్టింది. ఆ చిన్న కదలికే మొదటి మద్దతు—అతన్ని అడ్డుకోలేదు.

హైదరాబాద్‌ పాత కాలనీ. కింద అద్దె భాగం, పై అంతస్తు సొంతమని చెప్పుకునే గర్వం. రెండు కుటుంబాల మధ్య తలుపు ఎప్పుడూ అరకెత్తే ఉంటుంది; సంబంధం కూడా అలాగే—ఇంటివాళ్లకు మరియు స్నేహితులకు తెలిసిన సంబంధం, కానీ కుర్చీ ఎవరిదో మాత్రం ప్రతి సారి కొత్తగా తేలాలి. మధు సాహితితో ఒకే కాలేజీ. ఆమె తండ్రి చనిపోయిన తర్వాత ఫీజు కోసం, పత్రాలు కోసం, ఆసుపత్రి క్యూల కోసం తోడుగా తిరిగినవాడు మధే. కానీ వసుంధర అత్త కళ్లలో అతడు “సమయానికి వచ్చి పనికి వచ్చేవాడు” అనే దాని మించి ఎదగలేదు.

కొద్ది సేపటికే భోజనాలపళ్లెాలు వడ్డించడానికి వాళ్లంతా కూర్చుంటే, మధు మాత్రం గోడచెంత నిలబడి సాంబారు గిన్నె పట్టుకున్నాడు. వంటగదిలో చల్లారిపోయిన టీ కప్పు వలయం మేజాపై గోధుమరంగు వలయంలా మిగిలి ఉంది; ఎవరో ఒకరి ఎదురు చూపు మధ్యలోనే వదిలేసినట్టు. “సాహితి, నీకు ఇప్పుడు చదువు పూర్తవుతోంది కదా,” అని వసుంధర అత్త గొంతు ఎత్తింది, “రవి మామయ్య వాళ్ల వాళ్లం చెబుతున్నారు, బ్యాంకులో ఉద్యోగం చేసే అబ్బాయి ఉన్నాడట. నిలకడ ఉంటే అమ్మాయి జీవితానికి బలం.”

మధు పళ్లెంపై పెసరట్టు పెట్టబోతుంటే, “అయ్యా, ముందు పెద్దలకు పెట్టు. ఆ తర్వాత చూసుకుంటాం,” అంది ఆమె. ‘ఆ తర్వాత’ అన్నది పళ్లెానికి కాదు, అతని స్థానానికే. రవి మామయ్య మాత్రం నోరు మూసుకొని అన్నం కలుపుతున్నాడు; చూసి చూడనట్టు ఉండటం అతనికి అలవాటు. సాహితి చేతి వేళ్లు గ్లాసు అంచున గట్టిగా బిగిశాయి. “అత్త, మధు కూడా కూర్చోనివ్వండి,” అని నిదానంగా చెప్పింది.

వసుంధర అత్త నవ్వింది. “అయ్యో, అతడు మనవాడే. కానీ పిల్లలకి హద్దు ఉండాలి. ప్రతి చోట మధ్యలోకి రావడం మంచిది కాదు. సాయం చేసినంతకి స్థానం మారిపోదు.”

ఆ మాట మధు చెవిలో గట్టిగా తగిలినా అతడు కాసేపు తలవంచి నిలబడ్డాడు. మళ్లీ గిన్నె ముందుకు చాచాడు. చెయ్యి వణకలేదు. అదే వసుంధరకు ఇంకా చికాకుగా అనిపించింది. సాహితి అకస్మాత్తుగా తన పళ్లెం కొంచెం వెనక్కి నెట్టి లేచింది. “ఇంకా పప్పు తీసుకురావాలి. నేను వస్తాను,” అంది. వంటగదిలోకి వెళ్లేటప్పుడు తలుపు గడప దగ్గర ఒక్క క్షణం ఆగి మధు వైపు చూసింది. “బకెట్ ఎక్కడ పెట్టావు?” అనింది. ప్రశ్న పనిగురించి, కానీ దాచిన మాట వేరే—నేను చూసాను, నిన్ను ఒంటరిగా వదలలేదు.

సాయంత్రం హాల్లో పూలతోరణాలు కట్టుతుండగా, పై నీటి ట్యాంక్ మోటార్ ఆపడం మరిచిపోయారు. పై బాత్రూమ్ నుంచి నీరు వరండా దాకా వచ్చి, అక్కడ పెట్టిన కుంకుమపసుపు త్రాళ్లను, బహుమతి కవర్లను తడిపేసింది. కింద నుంచి స్త్రీలు గోల. “ఎవరు చూసుకోలేదు?” “ఇంకో గంటలో వాళ్లు వస్తారు!” వసుంధర అత్త గట్టిగా సాహితినే చూశింది. “ఇదే పని. ఫోన్ పట్టుకొని తిరిగితే ఇలానే.”

మధు ఒక్క మాట లేకుండా పైకి దూసుకెళ్లాడు. స్విచ్ ఆఫ్ చేసి, పొర్లిన నీరు గదిలోకి పోకుండా తలుపు దగ్గర పాత దుప్పటి తోశాడు. గోడకు ఆనించి ఉన్న కవర్ బాక్స్ జారిపడబోతుంటే చేత్తో ఎత్తుకున్నాడు. అప్పటికే సాహితి కూడా చేరి తడిసిన కవర్లను వేరు చేయడం మొదలెట్టింది. “వాటిని ఇక్కడ పెట్టు,” అని మధు చెప్పాడు. “పొడి పళ్లెంపై.” అతడు ఆజ్ఞలిచ్చినట్టు కాదు; అగ్ని ఆర్పినట్టు వేగంగా పని చెప్పాడు.

“నువ్వెందుకు పైకి వచ్చావు?” అని వసుంధర అత్త వెనకనే ఎక్కింది. “ఇది అమ్మాయిల పని. అతడు క్రిందికి వెళ్లి వాళ్లని రిసీవ్ చేయాలి.” ఆమె మాటలో అసలు అర్థం స్పష్టంగా ఉంది—చూపించుకోవడానికైతే కింద ఉండు, లోపలి నష్టం వద్దు.

అక్కడే సాహితి తలెత్తింది. ముఖం మీద జుట్టు తడిగా అతుక్కుంది. “మోటార్ నేనే చూసి ఉండాలి. మధుని నేనే పిలిచాను,” అంది. అబద్ధం. అందరికీ అర్థమయ్యే అబద్ధం. కానీ ఆమె ఆ అబద్ధం తనవైపు లాగుకుంది. “ఇంకా కవర్లు తడుస్తున్నాయి. అతడు క్రిందికి వెళ్లడు.”

మెట్లమీద నిల్చున్న చిన్నమ్మ గారు ఒక్కసారి వసుంధర అత్త ముఖం చూసి నోరు మూసుకున్నారు. ఆ ఒక్క క్షణం చాలు. మధు చెయ్యి కిందికి దించకుండా, తడిసిన పెట్టెను కిటికీ దగ్గరికి తీసుకెళ్లాడు. సాహితి అతనితో పాటే కవర్లను పంకా కింద పరచింది. ఇద్దరూ ఒకే గజిబిజిలో నిలబడటాన్ని గది మొత్తమూ చూశింది.

కొద్దిసేపటికి ప్రమాదం తాత్కాలికంగా అదుపులోకి వచ్చింది. కింద నుంచి వచ్చిన బంధువాళ్లకు ఏమీ తెలియనట్టే పూలు మళ్లీ సర్దారు. కానీ వసుంధర అత్త ముఖం మరింత కఠినమైంది. ఆమె సాహితిని పక్కకు తీసుకెళ్లి, తక్కువ గొంతులోనైనా అందరికీ వినిపించేలా, “ఇప్పుడైనా అర్థం చేసుకో. పని చేసేవాళ్లు ఒక రకం, ఇంటి ఎదుట నిలబెట్టే వాళ్లు ఇంకో రకం. నువ్వు గీత దాటకు,” అంది.

సాహితి సమాధానం చెప్పకముందే మధు వెనక్కి తిరిగిపోయాడు. అతనికి అలాంటి మాటలతో పోటీ చేసే అలవాటు లేదు. కిందికి దిగిపోతూ మెట్లవద్ద ఉంచిన తడి చీపురు ఎత్తుకున్నాడు. తనకున్న స్థలం ఇదే అని అందరూ నమ్మాలంటే, దాన్ని తిరస్కరించేందుకు ఇంకా గట్టిపని కావాలి అని అతనికి తెలుసు. అతడు చీపురుతో నీరు బయటికి తోస్తుండగా, వసుంధర అత్త మరోసారి తీర్పు వేసింది. “మధూ, చాలు. నీ పని అయింది. వెళ్లిపో. మిగతాది ఇంటివాళ్లు చూసుకుంటారు.”

అతడు ఆగాడు. కాళ్లవద్ద నీరు చల్లగా ఉంది; భుజం మాత్రం మంటగా ఉంది. చీపురును గోడకు ఆనించి, “సరే,” అన్నాడు. వెనక్కి తిరగబోతుండగా, సాహితి వంటగది తలుపు గడప దగ్గరకి వచ్చి నిలబడింది. అది పెద్ద ప్రకటన కాదు; కేవలం దారి అడ్డం. “మిగతాది నేనొక్కడినే చూడలేను,” అంది. “ఇక్కడే ఉండు.”

వసుంధర అత్త కళ్లల్లో ఒక్కసారిగా మంట మెరిపింది. “అంత అవసరమా? క్రింద మనుషులు ఉన్నారు. పనిమనిషిని పిలుస్తాను.”

“ఇప్పుడు ఎవరు రారు,” సాహితి చెప్పింది. “పైన నీరు, కింద అతిథులు. ఈ గందరగోళం ఎవరూ బయటివాళ్ల ముందుకు తీసుకెళ్లరు. మధు వెళ్లడు.”

ఆఖరి రెండు మాటలు మధును చూసి కాదు; ఇంట్లోని అడ్డుకట్టను చూసి చెప్పింది. రవి మామయ్య ఫోన్ నుంచి తలెత్తి చూసి మళ్లీ కింద పెట్టాడు. అందులో అంగీకారం లేదు, ఆపే ధైర్యం లేదు. కానీ వసుంధర అత్తకోసం మధ్యలో పడలేదు. అదే ఈ ఇంట్లో చాలాసార్లు గొప్ప సంఘటన.

దురదృష్టం అప్పుడే పూర్తయిందనుకునేలోపే, పై గదిలో పూజాకొరకు తెచ్చిన పాలు మరిగి పొంగి స్టవ్ మీద ఆరిపోయి, గిన్నె కింద నల్లగా అంటుకుంది. వంటగది నేలపై తడి, పసుపు, పాల చెమ్మ, పూలరేకులు—ఏది ఏదో తెలియని స్థితి. కింద నుంచి “తీర్థం ఎక్కడ?” అని పిలుపు. వసుంధర అత్త ఒక క్షణం చుట్టూ చూసి నిర్ణయం తీసుకుంది. “సాహితి క్రిందికి రా. ముఖం కడుక్కొని అతిథుల దగ్గర కూర్చో. ఇతడే ఇక్కడ శుభ్రం చేసి వెళ్లిపోతాడు.”

అది పని పంచడం కాదు. మురికి అంతా ఒకరికి కట్టబెట్టడం. గది తలుపు అరకెత్తి ఉంది; బయట మెట్లదగ్గర ఇద్దరు అక్కలు నిలబడి చూస్తున్నారు. ఆ అపమానం అంతర్గతం కాదు, కనిపించేలా ఉంది.

మధు నేలపై ఉన్న ఖాళీ బకెట్‌కి చెయ్యివేశాడు. “పర్లేదు,” అన్నాడు. స్వరం సద్దుగా ఉంది. అతడు అలవాటైనట్టు ఒంటరిగానే మొత్తం చెత్త మోస్తాడనిపించే క్షణం అది.

సాహితి మాత్రం కదలలేదు. “నేను క్రిందికి రాను,” అంది.

“అవివేకం చేయకు,” వసుంధర అత్త గట్టిగా అంది. “ఇంతమంది ముందు—”

“ఇంతమంది ముందే కదా,” సాహితి కత్తిరించినట్టు మాట అడ్డుకుంది. ఆమె మెడలోని దుపట్టా తీసి కౌంటర్‌పై వేసి, బంగిళ్లను ఒక్కొక్కటిగా తీసి కిటికీ అంచుపై పెట్టింది. “ఈ మురికి నా ముందే వచ్చింది. మధు ఒక్కడే శుభ్రం చేయడు.”

మెట్లదగ్గర నిలుచున్న వాళ్లు వెంటనే లోపలికి రాలేదు, బయటకీ పోలేదు. ఆ అడ్డుదారిలోనే గాలి గట్టిగా నిలిచినట్టైంది. వసుంధర అత్తకు ఇప్పుడు రెండు ఎంపికలు మాత్రమే—గోల చేసి విషయం పెద్దది చేయడం, లేక చూసినట్టు కాకపోవడం. ఆమె రెండోది ఎంచుకోవాల్సి వచ్చింది. “ఏమైతే అది చేసుకో,” అని కఠినంగా చెప్పి కిందికి వెళ్లిపోయింది. కాని మాటలో ఉన్న ఆధిపత్యం ముందున్నంత ఘనంగా లేదు.

మధు బకెట్‌ను నిటారుగా నిలబెట్టాడు. సింక్‌ నుంచి నీరు నింపుతుండగా అతని చేతికీ, సాహితి చేతికీ ఒక్కసారి తగిలింది. ఇద్దరూ వెంటనే వెనక్కి తీసుకోలేదు. “నువ్వు క్రిందికి వెళ్లుంటే మంచిది,” అన్నాడు అతడు, చూపు బకెట్‌పైనే.

“నువ్వు వెళ్లిపోయి ఉంటే వాళ్లకే మంచిది,” అంది ఆమె. “అందుకే నేను లేదు అన్నాను.”

ఆ ఒక్క వాక్యంతో అతడు ఆమెను చూసాడు. తన కోసం దయతో మాట్లాడిందే కాదు; తన పక్కన నిలవడానికే నష్టాన్ని ఎంచుకుందని అతడికి స్పష్టమైంది. చుట్టూ ఉన్న చెత్త కంటే ఆ స్పష్టత భారం ఎక్కువగా తగిలింది.

ఇద్దరూ మాటలు తగ్గించి పని మొదలుపెట్టారు. మధు నల్లగా అంటుకున్న స్టవ్ గిన్నెను నీటిలో నానబెట్టాడు. సాహితి తడిసిన నేలపై పసుపు నీటిని తుడిచి బకెట్‌లో పిండి పోస్తోంది. కింద హాల్లో గంట మోగింది, ఎవరో నవ్వారు, ఎవరో “అమ్మాయి ఎక్కడ?” అని అడిగారు. పై గదిలో మాత్రం బట్టల మసి వాసన, పాల దుర్వాసన, పసుపు సబ్బునీటి వాసన కలిసిపోయాయి. ప్రతి పిండిన బట్టతో బకెట్ బరువు పెరిగింది. మధు ఒకసారి దాన్ని ఎత్తి మెట్ల దారి వైపు తీసుకెళ్లబోతే, సాహితి ముందు వచ్చి రెండో చెవిని పట్టుకుంది.

“వదిలేయ్. జారుతుంది,” అన్నాడు.

“అందుకే ఇద్దరం,” అంది.

మెట్ల తలుపు దగ్గర వసుంధర అత్త మళ్లీ కనిపించింది. ఈసారి ఆమెతో పాటు ఇద్దరు బంధువాళ్లు. “కింద పెట్టి పంపించు,” అని మధుని చూసి అంది. “అతడు తీసుకెళ్లి పారబోస్తాడు. నువ్వు క్రిందికి రా.”

మధు బకెట్‌ను కింద పెట్టలేదు. చెవిని గట్టిగా పట్టుకొని, మెట్టుపై కాలు దించాడు. “ఇది జారి పోతుంది. ఇద్దరమైతేనే కుదురుతుంది,” అన్నాడు. అది వినయపూర్వక సమాధానం కాదు; ఒక సరిహద్దు. దాని తర్వాత సాహితి ఒక్క మాట కూడా చెప్పకుండా అతని పక్కనే దిగింది. ఆమె చేతి వేల్లు ఇనుప చెవిపై బిగిశాయి. బకెట్ మధ్యలో ఊగింది, నీరు అంచుకు వచ్చి తిరిగి దిగింది.

కింద నుంచి చూసేవారికి ఇప్పుడు విషయం సులభంగా అర్థమయ్యేలా ఉంది—ఇది ఎవరో ఒక్కరి పని కాదు, ఎవరో ఒక్కరికి కట్టబెట్టిన మురికీ కాదు. ఇద్దరూ ఒకే బరువుతో, ఒకే జాగ్రత్తతో మెట్లు దిగుతున్నారు. వసుంధర అత్త పక్కకు తప్పుకోవాల్సి వచ్చింది. ఆమె పట్టు ఉన్న తలుపు చవుకగా తలకిందులైపోయినట్టు కనిపించింది. ఎవరూ ఏమీ అనలేదు; అనడానికి సరైన స్వరం దొరకలేదు.

మొదటి ల్యాండింగ్ దాటేసరికి మధు శ్వాస గట్టిగా వినిపించింది. బకెట్‌లోని మురికి నీరు మెట్ల గోడను తాకి చల్లగా చిందింది. సాహితి భుజం అతని భుజానికి దగ్గరగా వచ్చింది. కింద హాల్లో ఎవరో చిన్నపిల్ల పరిగెత్తి రావడాన్ని రవి మామయ్య ఆపేశాడు—అది మాత్రమే గదిలో జరిగిన మార్పు. బహిరంగంగా ఎవరు వారిని ఆపలేదు, ఆహ్వానించలేదు. దారి మాత్రం ఖాళీ అయింది.

మధు మెట్ల మలుపు దగ్గర ఆగి బకెట్‌ను జాగ్రత్తగా మధ్యలో దించాడు. అతడు ముందుగా చెవిని వదల్లేదు; కేవలం బరువు నేలపై బిగింపజేశాడు. సాహితి కూడా తన చెయ్యి తీసుకోలేదు. అరకెత్తు మెట్ల కిటికీ నుంచి వచ్చి పడిన సాయంత్రపు వెలుతురు మురికి నీటిమీద పలుచగా మెరిసింది. వారి మధ్య అర్ధం నిండిన బకెట్ ఉంది. రెండు చెవుల దగ్గర రెండు చేతులు ఇంకా దగ్గరగానే ఉన్నాయి. కొద్దిసేపు ఊగిన పట్టీలు మెల్లగా నిశ్చలమయ్యాయి.