మొదటి హక్కు చివరికి ఆమెకే
“ఆ కారు ఆపొద్దు, పక్కకు పెట్టండి—ముందు విక్రమ్ వాళ్ల కారే లోపలికి వస్తుంది,” అని గేటు దగ్గర నిల్చున్న వేదిక అబ్బాయి చేతిని చాచి సిరిష ఆటోను ఆపేశాడు.
ఆమె కాళ్లు రోడ్డుపైన దిగగానే వేడి డాంబరు వాసన, పూలతో అలంకరించిన వాహనాల పొగ, బాండ్ల శబ్దం అన్నీ ఒకేసారి తలపై పడినట్టయ్యాయి. చేతిలో చిన్న స్టీల్ డబ్బా—ఉదయం నుంచి తినలేక చల్లబడిపోయిన నిమ్మరైస్—మరొక చేతిలో అర్థం మడిచిన బిల్లు. బ్యాగ్ జిప్ దగ్గర పాత మెట్రో కార్డు అంచు బయటికి రాసుకుపోయి కనిపిస్తోంది. ఈ పెళ్లి వేదిక ముందరి మార్గం మీద ఆమె నిలబడటానికి కారణం అతిథిలా రావడం కాదు; మూడు నెలలు తిరిగి, అడిగి, మాట్లాడి, అప్పు తీసి, మధురమ్మ ఆసుపత్రి కారిడార్లో ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకోవడమే. కానీ ఆ క్షణంలో, ఆమెను ఎవరూ ఆ మాటతో చూడలేదు.
వెనుకన నలుపు ఎస్యూవీ ఆగింది. డ్రైవర్ డోర్ తెరిచిన వెంటనే ఇద్దరు నిర్వాహకులు పరుగెత్తి వెళ్లి విక్రమ్ను దిగి తీసుకున్నారు. అతని పక్కన నిహారిక నెమ్మదిగా దిగింది; జరీ చీర అంచును ఒక అమ్మాయి చేతులతో ఎత్తుకుంది. “వరుడి దగ్గరి వాళ్లు వచ్చారు, మార్గం ఖాళీ చేయండి,” అని మరోకడు గట్టిగా అన్నాడు. సిరిష నిల్చున్న చోటే కాస్త వెనక్కు జరగాల్సి వచ్చింది. ఆమెని చూసి విక్రమ్ ఒక క్షణం నోరు బిగించి, వెంటనే నవ్వు పెట్టుకున్నాడు—పరిచయం ఉన్న మనిషి ముఖం కాదు, ఎవరిని ఎక్కడ నిలబెట్టాలో ముందే నిర్ణయించుకున్న మనిషి ముఖం.
“నువ్వెందుకు ఇక్కడికే దిగావు?” అతను దగ్గరికి వచ్చి తక్కువ స్వరంలో అడిగాడు. “లోపల గందరగోళం ఉంది. నిహారికని ముందుగా తీసుకెళ్లాలి. నువ్వు రిజిస్టర్ టేబుల్ దగ్గర ఉండు. వాళ్లకి నీకు తెలిసినవాళ్లు ఎవరైనా వస్తే చెప్పు. అత్తయ్య కూడా అలానే అన్నది.”
అది ఆజ్ఞలా చెప్పి అతను ఆమె భుజం పక్కగా వెళ్లిపోయాడు. ఒకప్పుడు ఇంటివాళ్లకు మరియు స్నేహితులకు తెలిసిన సంబంధం అని తనే చెప్పిన బంధాన్ని ఇప్పుడు పనిమనిషి బాధ్యతగా కుదించి వేస్తున్న స్వరం. సిరిష అతని వెనుక చూడలేదు. ఆమె వేదిక మెట్లు వైపు కాక, గేటు పక్కనున్న రిజిస్టర్ కౌంటర్ దగ్గరకు నడిచింది. కౌంటర్ అంచు మీద పూల సూదులు, టేపు, కొబ్బరి తురుము పడ్డ పళ్లెం, పేర్ల జాబితా, పెన్నులు కుక్కుకుపోయి ఉన్నాయి. “అమ్మా, ఇక్కడ కూర్చోండి, వచ్చిన వాళ్ల పేరు అడిగి టిక్ పెట్టండి,” అని ఒక అమ్మాయి ఆమె ముందు పుస్తకం నెట్టింది.
సిరిష కూర్చోలేదు. “ఈ పుస్తకం ఎవరి దగ్గర ఉండాలి?” అని అడిగింది.
“విక్రమ్ గారి సూచన,” అన్న ఆ అమ్మాయి త్వరగా.
సిరిష ఆ పుస్తకం మూత మూసి కౌంటర్పై సరిగ్గా సర్ది పెట్టింది. “అయితే ఆయనకే ఇవ్వండి. నేను ఎవరి పేరు నమోదు చేసే వాళ్లలోను కాదు,” అంది. ఆమె స్వరం పెద్దగా లేదు. కానీ పక్కనే కార్ల తలుపులు మూసే శబ్దం మధ్య కూడా అది నేరుగా వినిపించింది. ఆ అమ్మాయి చెయ్యి మధ్యలోనే ఆగిపోయింది. ఇదే ఆమె ఆ ఉదయం చేసిన మొదటి అనుకోని పని.
రెండు నిమిషాలు కూడా గడవలేదు. నిహారిక తల్లి కమల, తన బంగారు హ్యాండ్బ్యాగ్ను మోస్తూ, ముఖంపై ఆందోళనకన్నా అధికారం పెట్టుకుని అక్కడికి వచ్చింది. “సిరిషా, చిన్న పనికి కూడా ఇంత గర్వమా? పెద్దలు చూస్తున్నారు. నువ్వు సహాయం చేస్తే నీకు కూడా మంచిదే. లేనిపక్షంలో ఇక్కడ ఎందుకు వచ్చావు?” ఆమె మాటల్లో ఆహ్వానం లేదు; అంచునుంచే లోపలికి దూరం కొలిచే తూటాలు మాత్రమే.
“నన్నెవరు పిలిచారో వాళ్లే చెప్పాలి,” సిరిష అంది.
“పిలిచామా? మధురమ్మ ఆరోగ్యం చూసావు, అందుకే వచ్చి ఉండవచ్చు. కానీ మా అల్లుడి పక్కన ఎవరు నిలబడాలో మేమే నిర్ణయిస్తాం. నిహారికకి నిశ్చితార్థం అయింది. నీకు తెలిసి కూడా ఇలా నిలబడటం మంచిది కాదు.” కమల స్వరం ఇక్కడే ఆగలేదు. ఆమె వెంటనే నిర్వాహకుడిని పిలిచి, “ఈ అమ్మాయిని అతిథుల దగ్గర పని చూసే వాళ్లతో ఉంచండి. లోపల తొలి వరుసలోకి వెళ్లనివ్వకండి,” అంది.
అది చుట్టూ ఉన్నవాళ్లందరికీ వినిపించాలనేలా చెప్పింది. సిరిష ముఖం మారలేదు. కానీ ఆమె చేతిలోని బిల్లు మరింత మడిచిపోయింది. ఆసుపత్రి కారిడార్లో మధురమ్మ వేళ్లు కంపిస్తూ ఇచ్చిన కాగితం గుర్తొచ్చింది—“రామమోహన్ ట్రస్ట్ పాత ఫైలు తెచ్చి చదువు. మన వాళ్లు ఏం దాచారో అప్పుడు తెలుస్తుంది.” ఆ మాటకి సాక్షి అశోక్. విక్రమ్ తండ్రి చనిపోయాక, మధురమ్మ చికిత్సకి, పాత ఇల్లు అప్పులకి, పెళ్లి ఖర్చులకి ఎవరెవరు ఎంత ఇచ్చారో, ఏ భూమి ఎవరి పేరుతో ఉందో అన్ని కట్టెల్లా కట్టిన ఫైలు.
వేదిక ముందర మరో కారు ఆగింది. తెల్ల దుస్తుల్లో వయసైన అశోక్ దిగాడు. ఆసుపత్రి రోజుల నుంచి అలసట అతని కళ్లలోనే ఉంది. అతడు చేతిలో పొడవాటి కవర్, మెడలో అతిథి కార్డు. కార్డు అంచు ఎర్రగా ఉంది—సాధారణ అతిథుల నీలం కాదు. గేటు అబ్బాయి ముందుకు రావగానే అశోక్ ఆగలేదు. నేరుగా సిరిషను చూసి, గట్టిగా అన్నాడు—“సిరిషమ్మ, మీరు ఇక్కడేనా? మీ కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. మధురమ్మగారి కుర్చీ దగ్గరికి రమ్మని ప్రత్యేకంగా చెప్పారు.”
ఒక క్షణం మొత్తం రాకపోకల లైన్ వంపు తిరిగినట్టయింది. గేటు అబ్బాయి వెంటనే తన చేతిని వెనక్కు తీసుకున్నాడు. రమేష్ అనే నిర్వాహకుడు ఎక్కడినుంచో పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, “అమ్మా, క్షమించండి, మాకు తెలియలేదు. దయచేసి ఈ దారి,” అని గులాబీలతో కట్టిన తాడు ఎత్తాడు. ఇప్పటివరకు విక్రమ్, నిహారిక కోసం తెరుచుకున్న దారే అది. కమల ముఖంపై గట్టిగా వేసుకున్న నిగ్రహం కొద్దిగా జారిపోయింది.
“ఏమిటి ఇది?” విక్రమ్ అడిగాడు.
అశోక్ అతనివైపు తిరిగి చూడలేదు. “మధురమ్మగారి పక్క సీటు, స్వాగత క్రమం, కుటుంబ రిజిస్టర్—అన్ని ఆదేశాలు పాత వసియత్ ప్రకారం సవరించమన్నారు. మీరు ముందు లోపలికి వెళ్లకండి,” అన్నాడు. మాటల్లో చలనం లేదు. కానీ చుట్టూ ఉన్నవాళ్లు ఒక్కసారిగా కొత్త కథ వినడం ఆపి, అదే కథను కొత్తగా చదవడం మొదలుపెట్టారు.
సిరిష ఆ తాడు కిందగా అడుగు పెట్టింది. అదే ఆమెకు వచ్చిన మొదటి స్పష్టమైన తిరుగు. కానీ అది సరిపోలేదు; ఎందుకంటే లోపలికి వెళ్లే మెట్ల దగ్గరే విక్రమ్ అడ్డంగా నిలబడ్డాడు.
“ఏ పాత వసియత్? ఇవన్నీ ఇప్పుడు ఎందుకు?” అతను గట్టిగా అడిగాడు. “అశోక్ మామయ్య, ఇలాంటి విషయం ఇంట్లో మాట్లాడాల్సింది. బయట వాళ్ల ముందే ఇలా—”
“బయట వాళ్ల ముందే నన్ను ఎక్కడ నిలబెట్టాలో నీకు మాత్రం సౌకర్యమా?” సిరిష అడిగింది. ఆమె అతని కళ్లలోకి నేరుగా చూసింది. “ఇప్పుడైనా సిగ్గు వచ్చిందా?”
నిహారిక ఒక అడుగు వెనక్కు వేసింది. కమల మధ్యలోకి రావాలని చూసింది. కానీ అంతలో మెట్లపైనుండి మధురమ్మను వీల్చైర్లో తీసుకొచ్చారు. ఆమెలో ఆసుపత్రి వాసన మిగిలే ఉంది; చెయ్యి మీద సాలైన్ మచ్చ ఇంకా పచ్చగా కనిపిస్తోంది. పెళ్లికోసం పెట్టిన ముత్యాల హారం కన్నా ఆమె గొంతులోని ఆక్సిజన్ కష్టం ఇంకా స్పష్టంగా ఉంది. అయినా చూపు మాత్రం మసకపడలేదు.
“ఆపు,” అంది ఆమె. ఒక్క మాటతోనే దారి ఖాళీ అయింది.
రమేష్ చేతిలో ఉన్న అతిథుల జాబితా, సీట్ల పటం ఆమె మోకాల మీద పెట్టాడు. అశోక్ కవర్ తెరిచి రెండు కాగితాలు తీసాడు—ఒకటి నోటరీ ముద్రలతో వసియత్ ప్రతిలిపి, మరొకటి ఈ వేదికకే ముందుగా ఇచ్చిన ప్రత్యేక అతిథుల కూర్చోవు పట్టిక. పైభాగంలో స్పష్టంగా: “మధురమ్మ వారసురాలు సిరిష—కుటుంబ మొదటి స్వాగత హక్కు.” క్రింద ఆస్తి నిర్వాహకురాలు, ట్రస్ట్ ప్రతినిధి అని ముద్ర.
“అది పాత పత్రం,” కమల తొందరగా అంది. “విక్రమ్నే—”
“పాతది అయితే ఆసుపత్రి ఖర్చులు ఎవరి సంతకంతో వెళ్లాయి?” అశోక్ అడిగాడు. అతను ఇంకో ఫైలు తెరిచాడు. అర్థం మడిచిన రశీదులు, బ్యాంకు చెల్లింపుల ప్రతులు, మధురమ్మ ఆపరేషన్ బిల్లు, వేదిక అడ్వాన్స్ చలానా—మొత్తం సిరిష పేరుతో. సేవా రంగంలో పని చేస్తూ నెలనెలా కట్టిన పొదుపు, అప్పు, నగదు బదిలీలు అన్నీ బట్టబయలయ్యాయి. “ఈ పెళ్లి కోసం ముందడ్వాన్స్ కూడా ఎవరు పెట్టారో వేదిక రిజిస్టర్లో ఉంది.”
రమేష్ ఒక్కసారిగా సిరిష వైపు మరింత గౌరవంగా తల వంచాడు. “అవును అమ్మా. బుకింగ్ పేరు మార్పు కూడా ఇవాళ ఉదయం మీ సమ్మతితోనే పూర్తవ్వాలి. లేకుంటే అంతర్గత హాల్ ప్రారంభం చేయమని మాకు ఆదేశం ఉంది,” అన్నాడు. ఇప్పుడు అతని స్వరం ఉద్యోగి స్వరం కాదు; తాను ఇప్పటివరకు తప్పు మనిషిని వినేశానన్న భయంతో కుదురుతున్న స్వరం.
విక్రమ్ ముఖం ఆ క్షణంలో మొదటిసారి బహిరంగంగా దెబ్బ తిన్నట్టైంది. “సిరిష, నువ్వు ఇలా ఎందుకు తీసుకెళ్తున్నావు? సరే, తప్పు జరిగింది. లోపలికి రా, మేం మాట్లాడుకుందాం,” అన్నాడు. అతని స్వరం నెమ్మదించింది. అదే అతని మొదటి ఓటమి. కొద్దిసేపటి క్రితం రిజిస్టర్ టేబుల్ దగ్గర నిలబెట్టిన స్వరం ఇప్పుడు దారి అడుగుతోంది.
సిరిష మాత్రం మధురమ్మ మోకాల మీద ఉన్న పట్టిక వైపు చూసింది. అందులో ముందరి వరుసకు తెల్ల ప్లాస్టిక్ స్టాండ్లలో పెట్టే పేరుపట్టికలు ఉన్నాయి. “వధూవరుల కుటుంబం,” “ప్రధాన ఆహ్వానితులు,” “ట్రస్ట్ సభ్యులు,” “మధురమ్మ కుటుంబం.” వాటి కింద చిన్న చీటీల్లో పేర్లు జారిపడి ఉన్నాయి. ఎవరు ముందర, ఎవరు పక్క, ఎవరు వెనుక అనే యుద్ధం అంతా వాటిలోనే ఉంది.
“రమేష్,” ఆమె పిలిచింది.
“అమ్మా.”
“మొదటి స్వాగతం ఎవరికి అనేది ఎవరు చదవాలి?”
“మీరే చెప్పాలి.”
“అయితే వినండి.” సిరిష ముందుకు వెళ్లి, “మధురమ్మ కుటుంబం” అన్న బోర్డును తీసుకుని తొలి వరుస మధ్యలో పెట్టింది. దాని కింద మొదటి చీటీలో తన పేరు జార్చింది. రెండోది మధురమ్మ. మూడోది అశోక్. తర్వాత ఆగి, “విక్రమ్ పేరు ట్రస్ట్ అతిథుల వరుస చివర పెట్టండి. నిహారిక కుటుంబం వారికి కేటాయించిన వరుసలోనే కూర్చుంటారు. స్వాగత హారతి మొదట మధురమ్మకు, తర్వాత నాకు. దాని తరువాతే వరుడి స్వాగతం,” అంది.
ఆ మాట విని కమల ముందుకు దూకింది. “నువ్వు పిచ్చిదానివా? పెళ్లి ఆగిపోతుంది.”
“ఆగేది మీకు అలవాటు అయిన క్రమం మాత్రమే,” సిరిష అంది. ఆమె మరో స్టాండ్ తీసుకుని రమేష్ చేతిలో పెట్టింది. “ఇది గేటు దగ్గర పెట్టండి. ‘మధురమ్మ కుటుంబ స్వాగతం’ అని కనిపించేలా. వాహనాల లైన్ అక్కడి నుంచే మళ్లించండి.”
ఇది చెప్పేసరికి కేవలం మాట కాదని అందరికీ అర్థమైంది. రమేష్ ఇద్దరు అబ్బాయిలను చూపించాడు. వాళ్లు వెంటనే వెలుపలికి పరుగెత్తి, ఇప్పటివరకు విక్రమ్ బృందం కోసం కట్టిన తాడు దారి మార్చేశారు. గేటు దగ్గర నిల్చున్న అబ్బాయి ఎర్ర అంచు ఉన్న కార్డుల కోసం ప్రత్యేక మార్గం తెరిచాడు. తొలుత నిహారికకు తీసుకెళ్లాల్సిన పూలతట్టి తిరిగి మధురమ్మ వీల్చైర్ ముందు చేరింది. ఇదే స్పష్టమైన గాయం—ముందుగా దక్కిన స్వాగతం చేతి మధ్యలోనే తిరగబడటం.
విక్రమ్ ఒక్కసారిగా సిరిష చెయ్యి తాకబోయాడు. “చాలు. అందరూ చూస్తున్నారు.”
ఆమె చెయ్యిని వెనక్కు తీసుకుంది. “అందుకే ఇప్పుడే,” అంది.
అతను మళ్లీ దగ్గరకు వచ్చి తక్కువ స్వరంలో, almost ప్రార్థనగా, “ఒక తప్పు కోసం ఇంత చేయకు. తర్వాత నీకు కావాల్సినట్టు కూర్చో. ఇప్పుడే మాత్రం—”
సిరిష అతన్ని ఆపేసింది. “నాకు తర్వాత ఇచ్చే చోటు అవసరం లేదు. మొదటిగా తీసేసిన హక్కు ఇప్పుడు ఇక్కడే తిరిగి వ్రాయాలి.”
మధురమ్మ కళ్లలో అలసట మధ్య ఒక గట్టి సమ్మతి మెరిసింది. అశోక్ ఏమీ అనలేదు; కానీ అతడు వసియత్ ప్రతిని రమేష్కి అందించాడు. రమేష్ దాన్ని జాగ్రత్తగా మడవకుండా పట్టుకుని, తన సిబ్బందికి స్పష్టంగా చెప్పాడు—“స్వాగత క్రమం మారింది. ముందుగా మధురమ్మగారు, సిరిషమ్మ. వారి అనుమతి లేక ఎవరినీ లోపలి తొలి వరుసకు తీసుకెళ్లొద్దు.”
ఆజ్ఞ గాల్లో నిలవలేదు; కాళ్లతో కదిలింది. ఒక అమ్మాయి నిహారిక కోసం పట్టుకున్న జరీ అంచు వదిలి వెనక్కు తగ్గింది. హారతి ప్లేట్ పట్టుకున్న పెద్దమనిషి కోడలు దిశ మార్చింది. గేటు వద్ద కార్లు నిలిపే అబ్బాయి చేతి సంకేతం కూడా మారిపోయింది—విక్రమ్ వైపు కాదు, మధురమ్మ వీల్చైర్ దారి వైపు. ఇదే రెండో దెబ్బ: ఆదేశం ఎవరినుంచి రావాలో సిబ్బంది కొత్తగా నేర్చుకోవడం.
విక్రమ్ చివరి ప్రయత్నం చేశాడు. అందరికీ వినిపించని స్వరంలో, “సిరిష, మనిద్దరం మాట్లాడుకున్నది వేరే. నువ్వు ఇలా చేస్తే తిరిగి—”
“మనిద్దరం?” ఆమె నవ్వలేదు. “నన్ను రిజిస్టర్ కౌంటర్ దగ్గర నిలబెట్టినప్పుడు ఆ మాట గుర్తు రాలేదు కదా.”
ఆమె కౌంటర్ దగ్గరికి వెళ్లి, కొద్దిసేపటి క్రితం తనకు నెట్టిన పేర్ల పుస్తకం తెరిచింది. మొదటి పేజీలో పెద్ద అక్షరాలతో అతిథుల నమోదు. దాని మీద ఆమె తన బిల్లు పేపర్ను సూటిగా చాపింది—ఆపరేషన్ బిల్లు, వేదిక అడ్వాన్స్ రశీదు, ట్రస్ట్ చెల్లింపు నకలు. తర్వాత రమేష్ వైపు చూసి, “ఈ పుస్తకం ఇకనుంచి ఇక్కడ కాదు. మధురమ్మ కుర్చీ పక్కన పెట్టండి. ఎవరు వచ్చి ఎవరి దగ్గర సంతకం చేయాలో అందరికీ కనబడాలి,” అంది. అతను వెంటనే పుస్తకం, పెన్ను, చెల్లింపుల రసీదులు తీసుకుని ఆమె చెప్పిన చోటుకు మార్చించాడు. ఇదే మూడో, చల్లటి దెబ్బ—కుటుంబ రిజిస్టర్, వేదిక అధికారం, సాక్ష్యం అన్నీ ఒకేసారి ఆమె వైపుకు కదలడం.
కమల పెదవులు కంపించాయి. “నిహారికను అవమానిస్తున్నావు.”
“లేదు,” సిరిష అంది. “ఆమెని ఆమె వరుసలో పెడుతున్నాను. నా వరుసని మీరు వాడుకున్న చోటు నుంచి తీసుకుంటున్నాను.”
ఆమె స్వయంగా తొలి మూడు పేరుపట్టికలు సరిచేసింది. మధురమ్మ వీల్చైర్ ముందు ఖాళీ చేశారు. తన సీటు పక్కన ఉండాల్సిన చోటు మీద ఎవరో ముందే పెట్టిన “వరుడి ప్రత్యేక ఆత్మీయులు” అనే చీటీని తీసి, వెనక వరుసకు నెట్టింది. తర్వాత గేటు వైపు తిరిగి, పూలతో చేసిన స్వాగత దారాన్ని చూపింది.
“మొదట మా వాహనం లోపలికి. తర్వాత వరుడు. ఆ క్రమం మారదు,” అంది.
ఆ మాటతోనే చుట్టూ ఉన్నవాళ్ల శరీరాలు కొత్త గీత దాటాయి. వీల్చైర్ ముందుకు కదిలింది. తాడు పక్కకు వెళ్లింది. విక్రమ్ నిల్చున్న చోటు ఇప్పుడు మార్గమధ్య అడ్డంకిలా కనిపించింది, కేంద్రంలా కాదు. అతడు పక్కకు జరగక తప్పలేదు.
సిరిష ముందుగా నడిచింది. స్వాగత వరుస దాటి లోపలి ల్యాండింగ్ ప్యాసేజ్లోకి అడుగు పెట్టేసరికి, అక్కడ నిల్చున్న ఉషర్ నీలి యూనిఫాం చేతి మడత ముందుగా వెనక్కు జారింది; అతని స్లీవ్ గాలి కోసినట్టుగా తొలుత తప్పుకుంది, ఆ తరువాతే మిగతా శరీరాలు రెండువైపులా సరిగ్గా విడిపోయాయి.